Performans Denetimi, Performans Denetim Sistemleri ve Denetimin Önemi

Performans ve Performans Değerleme Kavramları

1900’lü yıllarda ABD’de çalışan personelin değerlendirilmesine ilişkin çalışmalar yapılmaya başlamıştı. Bilimsel anlamda performans ölçüm süreçleri daha ziyade Taylor ile başlamıştır. 1950’li yıllardan sonra, ABD'de faaliyet gösteren örgütlerde, personelin ortaya koyduğu iş ya da sonuçlara yönelik kriterleri esas alan yöntemler kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye’de, ilk kez 4857 sayılı yasa ile kamu kesiminde uygulamaya konmuştur. Bununla birlikte, özel sektörün konuya ilgisinin artması; işletme biliminin ülkemizde yaygınlaşması, çağdaş yönetim modellerinin uygulanmasıyla aynı zamanda olmuştur. Performans, bir çalışanın tanımlı bir zaman aralığında kendine verilen görevi yerine getirmesiyle, ulaşmış olduğu sonuçları göstermektedir. Eğer bu sonuçlar olumlu ise personel görev ve sorumluluklarını istenen düzeyde tamamladığı şeklinde değerlendirilir.

Performans Denetleme Amaçları

Performans denetleme sisteminin üç temel amacı bulunmaktadır. Temelde yeterli bir personel değerlendirme sürecinin olmasıyla, işyerinin ve yöneticilerin, personel seçim sürecine hâkim olması; düşük düzeydeki personelin belirlenerek eksikliklerine müdahale edilmesi; yükselme, görev yeri değiştirme ve ücretleri belirleme gibi, kurumsal kararların rasyonel olarak alınmasına katkı sağlayacaktır. Performans denetleme; tanımlı bir görev ve iş tanımı kapsamında, kişinin iş ve görev tanımına hangi düzeyde ulaştığının belirlenmesi ve işgörenin kurumdaki tanımlanmış olan görevlerini belirli bir süre içinde başarma düzeyinin ortaya çıkarılmasını ifade etmektedir. Zamanla işletmeler performans denetleme sürecinde, sahip oldukları özellikler ve çevresel farklılıklara göre, farklı performans denetleme türleri oluşmuştur. Geleneksel denetleme türleri olarak; sıralama yöntemi ve ikili karşılaştırma, kontrol listesi yöntemi, kritik olay yöntemi, kontrol listesi yöntemi, zorunlu tercih yöntemi ve alan incelemesi yöntemi sayılabilir. Zamanla gelişim gösteren yöntemler, "çağdaş başarı değerleme yöntemleri" ismiyle ifade edilmiştir. Bu yöntemler ise şunlardır: bireysel başarı standartlarına dayalı yaklaşım, davranışsal temellere dayalı dereceleme ölçekleri, ortak başarı standartlarına dayalı yaklaşım(takım bazlı) ve 360 derece başarı değerleme yöntemi.

Performans Denetleme Sürecinin Aşamaları

İşletmenin amaçlarıyla uyumlu olan ve yasalara aykırı olmayan bilgiler elde etmek için, bu süreçte performans denetleme sisteminin doğru ve güvenilir veriler sağlaması gerekir. Doğru ve güvenilir veriler sağlayan bir performans denetleme sistemi şu özellikleri barındırmaktadır: İşletmelerde her görev ve pozisyon için performans standartları oluşturma ve değerleme ölçütlerinin belirlenmesi. Performans denetlemesinin yapılacağı zamanın, hangi sıklıkta, nasıl ve hangi personel tarafından yapılacağını belirleyen, performans denetleme politikasının tespit edilmesi. Denetlecilerin işgörenlerin performansını ölçerken, uygun bir denetleme yöntemi ile değerlendirme yapılması. Denetleme sonuçlarının, değerleme yapılan işgörenlerle paylaşılması, tartışılarak geribildirim yolu ile sonuçların bildirilmesi. Denetleme sonuçlarına bağlı olarak, elde edilen bulgularla ilgili gerekli kararların alınması ve denetleme sonuçlarının insan kaynakları bilgi sistemine aktarılması.

Performans Denetleme Yöntemleri

Personelin iş yerindeki performans düzeylerini belirlemek amacı ile geliştirilen ve uygulamada kullanılan birçok yöntemden bahsedebilir. Çağdaş başarı değerleme yöntemleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

• Bireysel Başarı Standartlarına Dayalı Yaklaşım
• Davranışsal Temellere Dayalı Dereceleme Ölçekleri
• Ortak Başarı Standartlarına Dayalı Yaklaşım (takım bazlı)
• 360 Derece Başarı Değerleme Yöntemi

Performans Denetleme Sürecinde Gerçekleşen Hatalar

Performans ölçütlerinin belirlenmesi işlevi, performans denetleme sisteminin planlama aşamasında sürecin en önemli evresini oluşturmaktadır. Performans denetleme sürecinde oluşabilecek yanılgılar, ölçüt probleminden kaynaklanabilmektedir. Performans denetlemede yapılan temel hatalar şunlardır:

• Hale Etkisi
• Belirli Derecelere/Puanlara Yönelme
• Yakın Geçmişteki Olaylardan Etkilenme
• Kontrast Hataları
• Ön Yargılar
• Pozisyondan etkilenme
• Atıf Hataları