Performans Ölçüm Yöntemleri

Finansal tablolardan işletmenin geçmiş faaliyetleri ile ilgili bilgiler elde edilerek bugünkü finansal durumu görülmekte ve bu bilgilere dayanarak gelecekle ilgili tahminler yapılmaktadır.

İşletmelerin büyük çoğunluğunun temel amacı kâr etmek olduğundan finansal tablo analizi ile performans ölçülürken aklailk gelen kârlılığının ölçülmesidir. İster tek sahipli küçük çaplı bir şahıs işletmesi olsun, isterse büyük bir sermaye şirketi olsun, işletmelerin büyük çoğunluğu öncelikle kârlı bir şekilde çalışmayı amaç olarak görmektedir. Kârlarını en yüksek düzeye ulaştırmayı esas amaç olarak görmeyen “kâr amacı olmayan işletmeler” olarak adlandırılan işletmeler bile, öncelikli bir performans hedefi olarak kullanmamakla birlikte, dönem kârlarını ölçmektedir.

Yüksek borç yükü ile çalışan bir işletme olan Dupont Firması, yöneticilerinin faaliyetlerini bu borçları geri ödeyecek şekilde kontrol edecek ve ölçecek bir sisteme ihtiyaç duymaktaydı. Üretimle ilgili gelirlerini ve giderlerini izleyen işletme yöneticileri, üretim hattından kaynaklanan kârlılığın performans ölçümünde yeterli olmadığı kanısına vardılar. Bu sorunların giderilmesi gereksinimi sonucunda geliştirilmiş ve dünyaya bu firma tarafından tanıtıldığından dolayı Dupont Sistemi diye adlandırılmıştır.

Performans ölçüm yöntemleri genel olarak finansal olan ve olmayan performans ölçüm yöntemleri olarak ikiye ayrılmaktadır.

Finansal Performans Ölçüm Yöntemleri

Finansal performans ölçüm yöntemleri; finansal tabloların oran yöntemi ile analizi, artık gelir ve ekonomik katma değer olmak üzere üç yöntemden oluşmaktadır.

İşletmelerin büyük çoğunluğunun temel amacı kâr etmek olduğundan finansal tablo analizi ile performans ölçülürken akla ilk gelen kârlılığının ölçülmesidir. İster tek sahipli küçük çaplı bir şahıs işletmesi olsun, isterse büyük bir sermaye şirketi olsun, işletmelerin büyük çoğunluğu öncelikle kârlı bir şekilde çalışmayı amaç olarak görmektedir. Kârlarını en yüksek düzeye ulaştırmayı esas amaç olarak görmeyen “kâr amacı olmayan işletmeler” olarak adlandırılan işletmeler bile, öncelikli bir performans hedefi olarak kullanmamakla birlikte, dönem kârlarını ölçmektedir.

"Artık gelir", dönem sonunda elde edilen vergiden önceki kâr ile sermaye maliyetine göre elde edilmesi istenen asgari kâr arasındaki farktır. Artık gelir, kısaca şu formülle ifade edilebilir: Artık gelir = Elde edilen vergiden önceki kâr- (Beklenen asgari kâr oranı x Yatırımlar)

Ekonomik katma değer (EKD), işletmenin sahip olduğu kaynakları kullanarak ne kadar katma değer oluşturduğunu ölçmektedir. Bir başka deyişle EKD, bir muhasebe dönemi içinde işletmenin elde ettiği ekonomik kârı ölçmektedir. Ekonomik katma değer şu formül kullanılarak hesaplanabilir: EKD= Vergi Sonrası Faaliyet Kârı – [ (Toplam Kaynaklar - Borçlar) x Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti ]

Finansal Olmayan Performans Ölçüm Yöntemleri

Finansal olmayan performans ölçüm yöntemleri ise üretim esaslı, kalite esaslı, pazarlama esaslı, yönetim esaslı ve internet esaslı olmak üzere beş sınıfa ayrılmaktadır. Performans ölçümünde, internet sayfasına alınan reklamlar, en çok tıklanan bağlantılar, müşteriyi en çok çeken sayfalar, arama motorlarında en çok hangi sözcükler kullanılarak sitenin bulunduğu, ziyaretçinin sitede ne kadar zaman harcadığı gibi ölçütler de kullanılmaktadır.