Karşılaştırmalı Tablolar, Eğilim Yüzdeleri ve Yüzde Yöntemi ile Analiz

Finansal tablolardaki ham bilgilerden yararlanarak işletme için anlamlı, yararlı ve gelecekle ilgili kararlarda kullanılabilen bilgilerin üretilmesine olanak sağlayan teknikler: Karşılaştırmalı Tablolar (Yatay) Analizi, Yüzde Yöntemi ile (Dikey) Analizi, Eğilim Yüzdeleri (Trend) Analizi, Oran (Rasyo) Analizi olmak üzere temel olarak 4 şekilde yapılabilmektedir.

Tek dönemle ilgili olarak yapılan, belirli tarih ve döneme ait tablolar arasındaki ilişkilerin tespiti ve değerlendirmesi statik analiz; birbirini takip eden dönemlere ait finansal tablolardaki kalemler arası ilişkilerin ve zaman içindeki eğilimlerin belirlenmesi ve yorumlanması ise dinamik analiz olarak ifade edilmektedir.

Karşılaştırmalı tablolar analizi, bir işletmenin birbirini izleyen en az iki veya daha fazla faaliyet dönemine (en fazla 3-4 yıllık) ait finansal tablolarının karşılaştırmalı olarak düzenlenmesi ve bu tablolarda yer alan kalemlerin zaman içinde göstermiş olduğu gelişmelerin ve değişikliklerin tespit edilmesi ve incelenmesidir. Karşılaştırmalı tablolar analizi, birden fazla döneme ait bilgilerin karşılaştırılmasını ve değerlemesini öngördüğünden dinamik bir yapıya sahiptir. Finansal tablo analizi, ikiden daha fazla yıllar için yapılırsa ya başlangıç yılı baz yıl olarak alınır ya da her bir yıl öncesindeki yıl baz yıl olarak dikkate alınır. Bu teknik, sadece bir işletmenin kendi içerisinde analiz edilmesine yarar. Bu analiz tekniği finansal tablolara uygulandığında, her bir kalem için mutlak değişim ve oransal değişimler hesaplanır ve bunlara, analiz sonuçları adı verilir. Kalemler arasındaki farklar ve değişim yüzdeleri belirlendikten sonra bu değişimlere sebep olabilecek nedenler aranır. Kalemlerdeki değişimler hesaplandıktan sonra kalemlerdeki değişimlerin olumlu ya da olumsuz olarak yorumlanması gerekir.

Bir varlık kalemindeki azalışın nedenleri şunlar olabilir: Bir başka varlık kalemindeki artış veya bir kaynak kalemindeki azalış.

Bir varlık kalemindeki artışın nedenleri şunlar olabilir: Bir başka varlık kaleminde azalış veya bir kaynak kaleminde artış.

Yüzde yöntemi ile işletmenin bilânço ve gelir tablosu yüzde değerleri ile ifade edilir. Yüzde yöntemiyle tek bir yılın finansal tabloları kullanılabileceği gibi, birden fazla yılın tabloları kullanılarak her bir yılın yüzdeleri karşılaştırılabilir. Bu yöntemde, işletmenin bilançosundaki toplam varlıklar % 100 olarak kabul edilir. Her bir varlık kalemi toplam varlıkların yüzdesi olarak ifade edilir. Aynı şekilde toplam kaynaklarda % 100 olarak kabul edilir ve borçların ve öz kaynakların toplam kaynaklardaki payı belirlenir.

İşletmenin gelir tablosunda ise net satışlar en önemli kalemdir, çünkü işletmelerin esas gelir getirici faaliyetleri satış işlemleridir. Bu nedenle net satışlar % 100 kabul edilir diğer gelir tablosu kalemleri buna göre belirlenir.

Eğilim Yüzdeleri ile Analiz yönteminde, finansal tablolarda incelenecek dönemlere ait bir yıl esas alınır. Bu yıla ait tutarlar 100 kabul edilerek diğer dönemlere ait değerler esas alınan yılın aynı değerleri ile karşılaştırılarak yüzde yöntemine göre oranlanır. Bu şekilde, finansal tablolarda yer alan kalemlerin dönemlere arasında göstermiş olduğu artış veya azalışlar tespit edilerek bu değişimlerin önemleri ortaya konmaya çalışılır.