Emevîler 3

Halife Abdülmelik'ten sonra 705 yılında hilafet makamına geçen I. Velid, İslam tarihinin ikinci büyük fetih harekatını başlattı ve üç cephede askeri faaliyetler yürüttü.

Doğu seferinde bulunan Kuteybe b. Müslim Buhara, Sicistan, Semerkant'ı ve Kaşgar'ı fethedip Çin sınırlarına kadar giderek onları vergiye bağladı.Muhammed b. Kasım ise Sind topraklarının tamamını fethetti.

Anadolu'ya yapılan seferin başındaki Mesleme, Pozantı, Ereğli, Amuriyye, Eskişehir, Amasya ve çevresini ele geçirdi. Kafkas cephesinde 710 yılında Hazarlar yenilgiye uğratıldı ve bölgenin önemli merkezlerinden olan Derbend şehri fethedildi.

Musa b. Nusayr komutasında İslam ordusu 706 yılında Sebte hariç Kuzey Afrika'nın tamamını fethetti. Sardinya, Mayurka, Minorka adaları ve Sicilya'nın bazı şehirleri de ele geçirildi.711 yılında Vadilekke Savaşı'nda Tarık b. Ziyad'ın Vizigotlar'ı yenilgiye uğratması ile Vizigotların başkenti Toledo da dahil birçok İspanya şehri fethedildi. 713 yılına gelindiğinde İslam orduları kuzeyde bulunan Asturias şehri hariç tüm İspanya'yı fethetmiş ve Fransa içlerine kadar girilmişti.

Halife Velid zamanında Şam Emeviye camisi inşa ettirildi. Mescid'i aksa, Mescid'i Nebevi, Kuba Mescidi gibi önemli mescitlerin bakım, onarım ve inşaları yapıldı. Hac yollarının bakımının yanı sıra hazine arazilerinin ıslahı, su kanallarının onarımı da yapılan önemli işlerdendi. 707 yılında İslam devrinin ilk hastanesi açıldı. Hastalar ve muhtaçların bakımları, ihtiyaçları devlet tarafından karşılandı.

I. Velid 715 yılında ölünce yerine kardeşi Süleyman halife oldu. O, Emevî Devleti'ne büyük hizmetleri olan vali ve kumandanları cezalandırdı ve yerlerine başkalarını tayin etti. Muhammed b. Kasım öldürüldü. Kuteybe b. Müslim isyana zorlandı ve o da bu isyan neticesinde öldü. Musa b. Nusayr da cezalandırılanlar arasında yer aldı.

Halife Süleyman devrinde İstanbul 716 yılında kuşatıldı. 13 ay muhasara sürdürülse de herhangi bir netice alınamadı. Öte yandan Yezid b. Mühelleb tarafından 716-717 yıllarında Kuhistan, Cürcan ve Taberistan fethedildi.

Halife Süleyman, kardeşleri ve oğullarına rağmen Ömer b. Abdülaziz'i veliaht tayin etti ve 717 yılında öldü.

717 yılında halife olan Ömer b. Abdülaziz, yaptığı icraatlarla II. Ömer olarak tanındı ve Raşid halifelerin beşincisi kabul edildi. Halifelikte Hz Ömer'i rehber edindi. Askeri faaliyetleri durdurdu. ilk olarak da devam eden İstanbul kuşatmasını kaldırttı. onun döneminde Azerbaycan'a saldıran Hazarlar yenilgiye uğratıldı ve İslam ordularının hakimiyeti Fransa'da Toulouse şehrine kadar genişledi.

Halife Ömer, halka zulmeden yöneticileri azledip yerine yeni atamalar yaptı. Yöneticilerin ticaret yapmasını ve her türlü kabileciliği yasakladı.Cuma günleri mezalim divanlarında mahkeme davalarına bakmaya gayret etti.

Halife Ömer, tüm haksız kazanç elde edenlerin mallarını hak sahiplerine iade etti. Hanedan mensuplarının daha önce elde ettikleri gelir ve imkanları kaldırdı. Saray masraflarını kısıtladı. Hz. Ali'nin hutbelerde lanetlenmesini yasaklayıp Hz Ali ailesinin ve taraftarlarının hak ve mallarını iade etti. Gayrimüslimleri koruyup el konulmuş kilise ve sinagogları iade etti. Müslüman olmayan halklara gönderdiği din davetleri ile birçok hakim ve halkların müslüman olmasını sağladı.

Halife, haraci toprakların satışlarını engelledi. Haraç, öşür, cizye vergilerinin toplanmasında yeni düzenlemeler yaptı. Deniz ticaretini serbes kılarak ticareti canlandırdı. Gayrimüslimlerin belirli bir kısmını cizyeden muaf tuttu. Maddi kalkınma ve huzuru artırdı. Gelirlerin bir kısmını çeşitli fonlar ve ihtiyaç sahiplerine ayırdı.