Abbasiler Dönemi’nde İlim ve Kültür Hayatı

İlimlerin Tasnifi

İslam dünyasında ilmî alandaki gelişme Hz. Peygamber döneminden itibaren yükselen bir çizgi izlemiştir. Abbasiler Dönemine geldiğimizde birçok alanda söz sahibi ve kendi dönemlerinden itibaren önemli etkiler bırakan şahsiyetler yetiştiği ve eserler telif edildiği görülmektedir.

İlimler

İslam medeniyetinde ilimler naklî ilimler ve akli ilimler olarak ikiye ayrılır. Naklî ilimler tefsir, hadis, fıkıh, kelam ve tasavvuftan oluşur. akli ilimler ise nazari ve amelî ilimler olarak ikiye ayrılır. Nazari ilimler metafizik disiplinler, matematik disiplinler, fizik ilimler olarak tasnif edilir. Amelî ilimler ise ahlak, ev idaresi ve siyaset olarak ayrılır. Bu ünitede yaptığımız tasnifte ilimleri dinî ilimler, beşerî ilimler, müspet ilimler [deney ve gözleme dayanan, deneylerle ispat edilebilen] ve felsefi ilimler başlıkları altında ele aldık.

Dini İlimler

Özet

Dinî ilimlerin temel hedefi Kur'an'a uygun bir akideye ve dinî hayata sahip olmaktır. Temel amaç ilahi mesajın Allah’ın rızasına uygun olarak anlaşılmasıdır. İlk dönemlerden itibaren farklı metotlar denenerek yeni eserler telif edilmiştir.

Abbasiler Dönemi'nde dinî ilimlerde büyük gelişmeler oldu. Kur’an ilimleri, hadis, fıkıh, kelam ve tasavvuf alanında birçok eser yazıldı.

Tefsir çalışmaları rivayet ve dirayet tefsirleri olarak ikiye ayrılır. İki yöntemi birleştiren çalışmalar da yapılmıştır.

Ehlisünnetin temel hadis kitapları olarak kabul ettiği altı hadis kitabı Abbasiler Dönemi'nde telif edilmiştir. Bunların dışında telif edilmiş birçok önemli eser vardır. Ayrıca hadislerin sıhhatini tespit amacıyla cerh ve tadil, muhtelifu’l-hadis, ilelu’l-hadis, garibu’l-hadis gibi alanlarda da eserler telif edilmiştir. Bütün bu çalışmaların temelinde rivayetlerin sıhhatini belirleme amacı yatmaktadır.

Fıkhi mezhepler ve bu mezheplerle ilgili temel literatür Abbasiler Dönemi'nde ortaya çıkıp gelişmiştir. Bu dönemde şekillenen mezheplerin otoriteleri günümüze kadar devam etmektedir.

Abbasiler Dönemi'nde kelami tartışmalar çoğalmış ve kelam mezhepleri büyük bir gelişme göstermiştir. Mutezile mezhebinin bir dönem devletin desteğini alması, ehlisünnet âlimlerine baskı yapılmasına sebep olmuştur.

Temel tasavvufi akımlar Abbasiler Dönemi'nde ortaya çıkıp gelişmiştir.

Arap dili ve edebiyatı üzerine önemli çalışmalar yapılmış. Şiir tarzında gelişmeler olmuştur.

Beşerî İlimler

İslam tarihiyle ilgili çalışmaların önemli bir kısmı bu dönemde ortaya çıkmıştır. Hem Taberî gibi dünya tarihi yazan bilginler hem de İbn Hişâm gibi Hz. Peygamber'in siyerini kaleme alan birçok tarihçi Abbasiler Dönemi'nde yetişmiştir.

İslam medeniyetinde coğrafya alanında yapılan çalışmaların önemli bir kısmı Abbasiler Dönemi'nde ortaya çıkan Irak Coğrafya Okulu ve Belh Coğrafya Okuluna mensup bilginler tarafından kaleme alınmıştır.

Müsbet İlimler

Matematik, astronomi, tıp, kimya, botanik alanında yapılan çalışmalar asırlarca ilim dünyasına rehberlik etmiştir.

Felsefi İlimler

Abbasiler Dönemi'nde felsefe alanında büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Tabiat felsefesi, Meşşaiyye ve İşrakiyye ekollerinin büyük filozafları bu dönemde yetişmiştir.

Tercüme Faaliyetleri

Tercüme faaliyetleri İslam dünyasında ilmî gelişmeye büyük katkılar sağlamıştır. Bu faaliyetlerde Beytülhikme'nin hayati bir yeri olduğu kuşkusuzdur.

Kütüphaneler

Kütüphaneler, Abbasiler Dönemi İslam dünyası kültür hayatında önemli bir yere sahiptir