İslam Medeniyetinin Dünyaya Katkıları

Temel iki kaynağı Kur'an ve Sünnet olan İslam medeniyeti, Hz. Peybamber'in rehberliğinde sahabe nesli tarafından inşa edilmeye başlanmıştır. Tarihi süreç içerisinde teşekkül eden İslam medeniyeti asırlar boyunca insanlığa her alanda öncülük etmiştir.

İslam Medeniyetinde İlmin Yeri ve Tarihî Süreç

Hz. Peygamber Dönemi'yle birlikte ilim ve ilmî faaliyetler İslam medeniyetinin oluşumunda başlıca unsurlardan olmuştur. Tarih boyunca Müslümanların hâkim olduğu dönem ve bölgelerde ilmî faaliyetler artarak devam etmiştir. Bu faaliyetlerin sonucunda önemli eserler ortaya konulmuştur.

İslam Medeniyetinin Naklî İlimlere Katkısı

Müslüman öncelikle naklî ilimler alanında çalışmalar yapmış ve eserler vermişlerdir. Ayetlerin ve hadislerin yazımıyla başlayan süreç Kur'an'ın Mushaf hâline getirilmesi ile Hadis ve Siyer-Meğazi risalelerinin yazımıyla devam etmiştir. Tedvin ve tasnif aşamalarıyla birlikte Tefsir, Hadis, Fıkıh ve Kelam gibi alanlarda eserler telif edilmiştir.

İslam Medeniyetinin Müspet İlimlere Katkısı

Müslümanlar İslam fetihleri ile birlikte Grek, Hint, Sasanî ve Mısır medeniyetleriyle tanışmışlardır. Fethedilen bölgelerde var olan bu medeniyetlere ait birikim öncelikle korunmuş ve arkasından bu birikimden öncelikle Arapça'ya tercüme edilerek faydalanılmıştır. Bu tercüme faaliyetleri Beytülhikme kurumuyla en üst düzeye ulaşmış; Beytülhikme aynı zamanda bir bilimler akademisi özelliğini kazanmıştır.

Matematik Alanında Yetişen Bilim Adamları ve Katkılar: İslam dünyasında başta aritmetik olmak üzere matematiğin geometri, cebir ve trigonometri (müsellesât) dallarında önemli katkılarda bulunan matematikçiler yetişmiştir. Matematik alanındaki ilk araştırmalar Emeviler Dönemi'ne kadar giderse de daha çok Abbasiler döneminde başlamış ve büyük matematikçi Hârizmî ve çağdaşı Abdülhamid ibn Türk ile hızlanmıştır.

Tıp Alanında Yetişen Bilim Adamları, Hastaneler ve Tıp Alanına Katkılar: Hz. Peygamber’in, günümüzde koruyucu hekimlik olarak ifade edebileceğimiz ve tıbbu’n-nebevî adıyla bir araya getirilen tavsiyeleri, tıp ilminin gelişmesinin temellerinden biridir. Bu alanda Ebû Bekr Muhammed b. Zekeriyyâ er-Râzî, Ebu’l-Kâsım ez-Zehrâvî ve İbn Sînâ gibi bilim adamları yetişmiştir. Hastalıkların teşhis ve tedavisi ile cerrahi alanında orijinal eserler yazılmıştır. Ayrıca tedavi kurumları alanında tıp tarihinde ilk örnekler ortaya konulmuştur.

Astronomi Alanında Yetişen Bilim Adamları, Rasathaneler ve Astronomi Alanına Katkılar:İslam dünyasında ilmü’l-hey’e, ilmü’l-eflâk veya ilm-i felek adıyla anılan astronomi bilimi, tercümeler yoluyla Yunan ve Hint dünyasından alınan ve İslam dünyasında gelişen bilim dallarındandır. Bu alanda araştırma yapan Benû Musa, Ferğânî ve Uluğ Bey gibi Müslüman bilim adamları sayesinde asırlar boyunca dünyaya rehberlik edecek olan ve sistematik rasat ile doğru araştırmalara dayanan İslam astronomisinin ilk adımları atılmıştır.

Coğrafya, Jeoloji ve Meteoroloji Alanlarında Yetişen Bilim Adamları ve Bu Alanlara Katkılar: Hac ibadeti, camilerin Mekke’ye doğru kıble yönünde inşası, namazlarda kıbleye yönelme gibi dinî ihtiyaçlar yanında ticari faaliyetler, posta ve istihbarat hizmetleri sebebiyle coğrafya alanında Müslüman bilim adamları eserler vermişlerdir. Hârizmî, İbn Hurdazbih, Makdisî, İdrisî ve Câhız bu alanların en önde gelen isimleridir.

Fizik, Mekanik ve Kimya Alanlarında Yetişen Bilim Adamları ve Bu Alanlara Katkılar: Fizik ve mekanik alanlarında İbnü’l-Heysem, Ebu’l-Kasım Abbas b. Firnâs, Ebu’l-Izz İsmail el-Cezerî, Hezarfen Ahmed Çelebi ve Hasan Çelebi Lâgarî ile kimya alanında Câbir b. Hayyân başlıca Müslüman bilim adamlarındandır. Mekanik saatler, su terazileri, en basit şekliyle robotlar yapılmıştır. Ayrıca bazı maddelerin özgül ağırlıkları tespit edilmiştir.

Botanik ve Zooloji Alanlarında Yetişen Bilim Adamları ve Bu Alanlara Katkılar: İlk devirlerden itibaren Müslüman bilim adamları botanik alanında özellikle farmakolojik faydalarını tespit için bitkilerle ilgilenmişlerdir. Ayrıca hayvan hastalıkları ve suni gölet ve havuzlarda balık üretme ve yetiştirme demek olan pisikültür bilinmekte olup bu metotla balık üretilmiştir. Bu alanlarda yetişen başlıca Müslüman bilim adamları şunlardır: Botanik alanında Kurtubalı bir tabip olan Ebû Ca’fer el-Ğâfikî , Endülüslü Ebû Zekeriyâ İbnü’l-Avvâm ve İbnü’l-Baytar; zooloji alanında Ebû Bahr Osman el-Câhız , İbn Ahî Hizâm ve Muhammed b. Musa ed-Demîrî.

İslam Medeniyetinin Batı’ya Geçişi

Medeniyet alanında ve müspet ilimlerde Müslüman bilim adamlarının ortaya koyduğu birikim esas olarak Endülüs (İspanya), Sicilya ve Haçlı Seferleri yoluyla Batı dünyasına, Avrupa’ya geçmiştir.

Endülüs (İspanya): Kurtuba, Tuleytula ve Gırnata şehirlerinde ortaya çıkan İslam Medeniyeti 12. yüzyıl Batı Rönesansı’nın başlıca etkenidir.

Sicilya: II.Roger, Frederik hanedanı ve İtalyan devlet adamları Arapça, İslam kültürü ve Müslüman bilim adamlarının tıp alanındaki çalışmalarına büyük ilgi duymuştur.

Haçlı Seferleri: Haçlı seferlerine katılanlar ve Batılı seyyahlar İslam dünyasında gördükleri ilmi gelişmeleri kendi ülkelerine taşımıştır.