İş Güvenliğinde OSGB ve İSGB’nin Önemi

Devlet hazırladığı mevzuat sayesinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda çalışma ortamlarında çalışanların güvende olmasını sağlamak adına atılacak adımı atmış olur. Bu mevzuata uyumlu iş yerlerinin hazırlanmasında işveren üzerine de önemli görevler düşmektedir. İşveren ve/veya İşveren vekili yasal yükümlülüklerini yerine getirerek hem cezai müeyyidelerden uzaklaşmış hem de istihdam sağladığı çalışanların sağlıklı, güvenli hizmet vermesini sağlamış olur. Eğer çalışan güvenli ortamlarda çalıştırılırsa iş kazaları ve meslek hastalıkları meydana gelmez.

Alınacak gerekli önlemler neticesinde çalışan bireyin de sağlıklı, mutlu, huzurlu geldiği iş yerinden yine aynı şekilde evine, sevdiklerine dönmesi sağlanmış olacaktır. İşte devlet, işveren, çalışan üçgeninin her bir elemanının da iş sağlığı ve güvenliği adına üzerine düşeni yapması hâlinde ülkede bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü tesis edilmiş olacaktır.

Ürün veya hizmetin vücuda getirildiği farklı sektörlere ait iş yerlerinde belirli bir ücret karşılığında beden veya beyin gücünü kullanarak üretim yapan kişiye işçi denir. Çalışan ise kanunlarındaki statülerini göz önüne almadan kamu veya özel iş yerlerinde istihdam edilen gerçek kişidir. İSG ile ilgili çalışmalara katkıda bulunmak amacıyla iş yerindeki çalışanları temsil edecek kişiye çalışan temsilcisi denir.

İşveren ise; iş yeri sahibi olan ve bir iş sözleşmesine dayanarak işçi çalıştıran gerçek ya da tüzel kişi olarak tanımlanabilir. Buradaki tüzel kişilik kamu hukuku veya özel hukuk tüzel kişiliği olmak üzere iki farklı şekilde oluşabilir. İşveren adına hareket eden yönetim yetkisine sahip gerçek kişi işveren vekili olarak adlandırılır.

İSG hizmetlerini gerçekleştirmek üzere Bakanlık tarafından belgelendirilmiş mimar, mühendis veya teknik eleman iş güvenliği uzmanıdır. İş yeri hekimi ise İSG faaliyetlerinde çalışmak üzere Bakanlık tarafından iş yeri hekimliği belgesi verilen hekimler için kullanılan terimi anlatır. Hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni veya çevre sağlık teknisyeni Bakanlık tarafından belgelenmesi hâlinde diğer sağlık personeli (DSP) unvanını alır ve İSG çalışmalarında iş yeri hekimine yardımcı olur.

İş yeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB); İş yerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birimi ifade eder.

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sürdürebilmek amacıyla işletmesinde çalışsa ya da OSGB’lerden hizmet sağlayarak bu konudaki yetkilerini işin uzmanı kişilere devir etse de işverenin bu yükümlülükleri ortadan kalkmaz, sorumluluğu devam eder. İş yerinde görev yapacak; iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi ve diğer sağlık personeli ile hizmet aldığı OSGB’lerin İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında geçerliliği olan yetki belgesine sahip kişi veya kurumun görevlendirilmesinden sorumludur.

Çalışma ortamının sağlıklı ve güvenlikli hâle getirilebilmesi için işverenin işletmesinde tüm bireyler ile bir takım çalışması içine girerek bütün çalışanların sisteme dâhil olduğu bir sistem kurması önemlidir. Bu hem yasal yükümlülük açısından hem de güvenlik kültürünün benimsenmesi için gereklidir. Gerçekleştirilen iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde çalışanların katılımının sağlanması ve gerekli bilgilendirmelerin yapılması da işverenin yükümlülüğüdür.

İş yerinde meydana getirilen ürün veya hizmetin ortaya çıkmasındaki ana unsur olan çalışanların yasal olarak bazı hak ve yükümlülükleri mevcuttur.

İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri adına gerçekleştirilen; eğitimler, tatbikatlar, yapacağı işe uygun kişisel koruyucu donanım temini, periyodik sağlık muayene ve tetkikler vb. hizmetler çalışanlara hiçbir mali yük getirmeyecek şekilde sağlanır.

OSGB kuruluşunda şirket tarafından hazırlanan başvuru dosyası Genel Müdürlükçe incelenir, posta yoluyla yapılan başvurularda eksiklikler yazılı olarak şahsen yapılan müracaatlarda ise derhâl bildirilir. Dosya üzerinde incelemesi tamamlanan başvurular için yerinde inceleme yapılır. İnceleme işlemlerinde tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için her defasında 30 günden fazla olmamak üzere en fazla iki defa süre verilir. Belirlenen sürelerde eksiklikler giderilmez ise dosya iade edilir ve iadeden itibaren bir yıl boyunca yapılan başvurular, bir yılın tamamlanmasına kadar askıya alınır.

İşverene tebliğin yapılma aracı tespit öneri defteridir (onaylı defter). Tespit öneri defterinde sağlık güvenlik kayıtları gerçekleştirilmiş olur.

İş sağlığı ve güvenliği hizmeti verebilmek için kurulan ortak sağlık güvenlik biriminde çalışanlar, müşteriler ve Bakanlık aralarındaki koordinasyonu ve yönetimi sağlamak için bir yöneticiye ihtiyaç vardır. Bu işi gerçekleştirebilmek için sorumlu müdür görevlendirilir.

Ortak sağlık güvenlik birimleri; yalnızca Genel Müdürlükçe yetki aldıkları adreste ve faaliyet alanında yer alan planda belirtilen bölümlerde faaliyet gösterebilirler.

OSGB’lerin faaliyete geçmelerinde itibaren beş yıl sonra yetki belgelerini vize yaptırmaları gerekir. Vize tarihinin geçirilmesi veya mevzuata uygun olmayan faaliyetler sebebiyle Genel Müdürlük tarafından yetki belgeleri askıya alınabilir veya iptal edilebilir.

İşveren, iş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının tam süreli görevlendirilmesi gereken durumlarda İSGB kurar. Tam süreli iş yeri hekimi görevlendirilen iş yerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir.

İş sağlığı ve güvenliği alanında Bakanlık ve ilgili kurumlara sağlanacak karar destek sisteminin ön hazırlığını oluşturmak ve mevcut verilerin anlamlandırılması amacıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Bilgi Yönetim Sistemi (İBYS) geliştirilmiştir. İş yerlerinden İSG hizmetlerine ilişkin elde edilecek veriler ışığında bütünleşik ve sürekli iyileştirme bir bakış açısı ile önleyici strateji geliştirilmesine hizmet edecek olan Bilgi Yönetim Sistemi ile birlikte sektörel ve bölgesel farklılıklar içerisinde alınması gereken önlemlerden hangisine daha öncelik verilmesi gerektiğine büyük katkı sağlayacaktır.