Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı
Bu bölümde, iş yerinde risk değerlendirmesi sonucu belirlenen risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede azaltılmasının, teknik ve idari tedbirlere dayalı toplu koruma yöntemleri ile sağlanamadığı durumlarda kullanılacak kişisel koruyucuların neler olduğu ve haiz olması gereken özellikler mevzuat doğrultusunda genel olarak ele alınmıştır. Özetle;
Mevzuatımızda KKD’lerin kullanımı, tasarımı, üretimi ve piyasaya arzına ilişkin iki önemli yönetmelik ve kategorizasyonuna dair bir tebliğ bulunmaktadır.
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği 2006 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik ise 2013 yılında hazırlanıp yürürlüğe girmiştir. Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebli Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamındaki kişisel koruyucu donanımların CE belgelendirme işlemlerinin yapılabilmesi için hangi kategoriye dâhil olduklarını belirlemektedir.
KKD, tedbirler hiyerarşisinin son halkasıdır ve sadece kişiye aittir. Kişisel koruyucu donanımdan etkin faydalanabilmek için iş yeri ortamında var olan risklerin belirlenmesi, bu risklere uygun kişisel koruyucuların doğru seçilmesi, kullanan çalışanların onaylarının alınması, eğitiminin verilmesi, denetlenmesi, ek risk yaratmaması, ergonomiyi sağlaması, standartlara uygunluğu gibi bir dizi işlemi gerektiren önemli bir konudur.
KKD; çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazları ifade eder.
İşveren; çalışanların güvenliğini sağlamak ve olası yaralanmaları engellemek için kişisel koruyucu donanım seçerken yapılan işi dikkate alarak çalışma ortamında bulunan tehlike ve riskleri değerlendirmeli, yapılan risk analiz sonuçlarına göre uygun koruyucu donanımı seçmelidir.
Çalışanlar; kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmakla, korumakla, uygun yerlerde ve uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdür.
KKD amaca uygun kullanılmazsa, kapasitesi aşılırsa veya seçimi yanlış yapılırsa koruyucu özelliğinden bahsedemeyiz. Çalışanların KKD kullanımı, iş yerinde her bir KKD için talimat, uyarı, ikaz işaretleri gibi farkındalıklarla desteklenmelidir. Unutmamalıyız ki, KKD tehlikeyi yok etmez ancak oluşacak olumsuz etkilenmeyi en aza indirir veya önler.
KKD'de CE işareti ve TS EN/EN Standardı özelliğinin olması ürünün güvenilir olduğunu, temel sağlık ve güvenlik gereksinimlerini karşıladığı varsayılır.
KKD’ler koruma sağladığı riske göre kategorize edilirler. Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ’de KKD’nin CE belgelendirme işlemlerinin yapılabilmesi için hangi kategoriye dâhil oldukları belirlenmiştir.
İş hayatında değeri genellikle iş kazası meydana geldikten sonra anlaşılan KKD, mevzuatta dokuz başlıkta incelenmiştir.
Baş koruyucuları: İnşaat, maden, metal ve orman sektörleri gibi başın bir yere çarpma riskinin bulunduğu, ergimiş metal sıçraması, başa bir cisim düşmesi veya elektrik çarpması gibi baş yaralanmalarının olabileceği çevresel risklerin bulunduğu iş ortamlarında olası iş kazaları sonucu oluşabilecek baş yaralanmalarını önlemek için baş koruyucu donanımın kullanılması gerekmektedir.
Kulak koruyucuları: Sürekli olarak yüksek düzeyde gürültüye maruziyet durumunda çalışanların işitme sistemini korumak, işitme kayıplarına engel olmak için kullanılan koruyucu ekipmandır.
Göz ve yüz koruyucuları: Bu koruyucu donanım, çalışma ortamından kaynaklanabilecek fiziksel (darbe, sıçrama, çarpma, toz, gaz, ışıma vb.), kimyasal ve biyolojik risklere karşı korumayı sağlayarak görme yetisinde azalma hatta tamamen kaybetme gibi durumların oluşmasını önler.
Solunum sistemi koruyucuları: Çalışma ortamında havadaki oksijenin %19.5’in altına düşmesi, havada toz, gaz, buhar, sprey, radyoaktif toz gibi kimyasal ya da fiziksel partiküllerin (katı veya sıvı aerosoller) bulunması, dalış yapma gibi çeşitli durumlara karşı tasarlanıp üretilmiş koruyucu donanımlardır.
El ve kol koruyucuları: Bu koruyucu donanım el, ön kol ve kol kısımlarını tehlikelerden koruyan kişisel koruma ekipmanıdır.
Ayak ve bacak koruyucuları: Kayma, düşme, delinme, yırtılma, ergimiş metal sıçraması, parça düşmesi, ayak sıkışması, gibi nedenlerle oluşabilecek ayak ve bacak yaralanmaları için kullanılan kişisel koruyucu donanımdır.
Cilt koruyucuları: Koruyucu kremler / merhemler.
Gövde ve karın bölgesi koruyucuları: Yüksekten düşme ihtimalinin olduğu işler, metal sıçramaları, aşındırıcı maddeler, ışıma gibi bir veya daha fazla tehlikenin olduğu durumlarda gövde ve karın yaralanmalarını önlemek için kullanılmaktadır.
Vücut koruyucuları: Düşmelere karşı kullanılan koruyucu donanım ve koruyucu giysiler olmak üzere iki farklı türü vardır.