Elektromanyetik Alan, Radyasyon Maruziyeti

Elektromanyetik Alan

Elektrik alanı ve manyetik alan (EMA) dalgaların birleşiminden oluşan alandır. Elektrikli aletler, radar ve telsizler, uydu haberleşme sistemleri, tıpta ve sanayide kullanılan radyofrekansında (RF) çalışan aletler EMA oluşturur. Doku tarafından soğurulma oranı (Specific Absorption Rate: SAR) ile tanımlanır. Kısa ve uzun süreli zararları olup; maruz kalınan süre az olmalı ve cihazlardan mümkün oldukça uzak durulmalıdır.

Radyasyon

Radyasyon veya ışınım, elektromanyetik dalgalar veya parçacıklar biçimindeki enerji aktarımıdır.

Radyasyon Kaynakları

Doğal radyasyon kaynakları kozmik ışınlar, gama ışınlar, dahili ışınlar, radon; yapay radyasyon kaynakları, tıbbi uygulamalar, radyoaktif serpintiler, tüketici ürünleri, mesleki, nükleer santrallerdir.

Vücudumuzdaki Doğal Radyasyon Miktarları

Elementlerden kaynaklanan iç radyasyon dozu 0.55 mSv yıl, yiyecek, içecek ve teneffüs ettiğimiz havadan maruz kaldığımız ortalama doz ise, yaklaşık 0.25 mSv/yıl dır.

İnsan Doku ve Organlarının Radyasyona Karşı Duyarlığı

Vücuttaki doku ve organların radyasyona karşı duyarlılıkları farklı olup en duyarlı doku ve organlar kemik iliği, meme, tiroid (çocuklarda) ve akciğerlerdir.

Radyasyon Alanı, Çalışma Alanları, Tanımlar

Maruz kalınacak yıllık dozun 1 mSv değerini geçme olasılığı bulunan alanlar radyasyon alanı olarak tanımlanır.

Denetimli Alanlar

Giriş ve çıkışlarının özel denetime tabi tutulduğu, çalışmaların özel kurallara bağlı olduğu, kişisel dozimetre ve radyasyon ölçüm aletinin zorunlu olduğu, koruyucu giysiler ve donanımların kullanıldığı, ardışık beş yılın ortalaması yıllık doz sınırının 3/10’undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlardır.

Gözetimli Alanlar

Kişisel doz ölçümünü zorunlu olmadığı, yıllık doz sınırlarının 1/20’sinin aşılma olasılığı olup, 3/10’unun aşılması beklenmeyen, korunma önlemini gerektirmeyen sadece çevresel radyasyonun izlenmesi gereken alanlardır.

Radyasyondan Korunma

"Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği" kapsamındadır uygulamalar, lisanslama yetkileri, eğitimler ve denetimler Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) tarafından yürütülmektedir. "Endüstriyel Radyografide Radyasyondan Korunma ve Lisanslama Yönetmeliği" endüstriyel amaçlı radyografi uygulamalarında çalışanların, halkın ve çevrenin korunması ile radyasyon kaynaklarının güvenliği sağlanmasını tanımlamaktadır.

ICRP Doz Sınırlama Sistemi

Gereklilik: Net bir yarar sağlamayan hiçbir uygulamaya yer verilmeyecektir.

Optimizasyon (Alara prensibi): Çalışanların alınan tüm radyasyon dozları mümkün olan en düşük düzeylerde tutulacaktır.

Doz sınırları: Kişilerin maruz kaldıkları eşdeğer radyasyon dozları ICRP'nin önerdiği doz sınırlarını aşamaz.

Yıllık Doz Sınırları

Radyasyon görevlileri için ardışık beş yılın ortalaması 20 mSv'i, herhangi bir yılda ise 50 mSv'i geçemez. Toplum üyeleri için etkin doz yılda 1 mSv'i geçemez. 18 Yaşından küçükler radyasyon uygulaması işinde çalıştırılamazlar. Stajyerler ve öğrenciler doz bir yılda 6 mSv'i geçemez.

Hamile Radyasyon Görevlileri İçin Doz Sınırları

Hamileler denetimli alanda çalıştırılamaz; dozun mümkün olan en düşük düzeyde olacağı görevde çalıştırılır. Emzirenler, radyasyon riski taşıyan işlerde çalıştırılmaz.

Radyasyon Alanlarının İzlenmesi

Radyasyon dedektörleri ve dozimetreler bu amaçla kullanılır.

16-18 yaşları arasındaki öğrenci ve stajyerlere sadece gözetimli alanlarda eğitim izni verilebilir. Ziyaretçiler denetimli alanlara kesinlikle, gözetimli alanlara ise izin almadan giremezler.

Radyasyondan Korunma Önlemleri

Uzaklık: Radyasyon şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılıdır, uzakta durulmalıdır.

Zaman: Kaynakların yakınında fazla kalmamak gerekir, alınan doz süre ile orantılıdır.

Zırhlama: Cihaz ile çalışılacak yer arasına engelin konmasıdır. Beta ışınlar için bir cm plasik, gama ve X-Işınlarını için kurşun ya da beton kullanmak gerekir. Hızlı hareket edilmeli, temastan kaçınılmalı, uygun zırh kullanılmalı, uzakta durulmalı, koruyucu donanım bariyer, kurşun bloklar, kurşun elbiseler (önlük, tiroid koruyucu), kolimatör, mastar vb kullanılmalı, cihazı üzerine koruyucular konulmalıdır.

Koruyucu giysi ve donanım (KD): Denetimli alanlarda ve çekimde KD ve uyarı işaretleri şarttır. Korunmuş bir bölmede kurşun paravanla veya gözetleme penceresi ile korunan kumanda ünitelerinde çalışanlarda KD gerekmez. Girişimsel radyoloji alanında KD ve hareketli koruyucu paravan kullanması gerekir. Çocuk gonad dokusu ve tiroidi koruyucu önlük veya kurşun levhalarla korunmalıdır. Kataraktı önlemek için kurşun gözlük takılmalıdır. Maden işçileri özel maskeler kullanmalıdır.

Radyasyon ölçümü: Kişisel ölçümler için yaka, yüzük ve kol dozimetreleri; ortam için detektörler kullanılır. Alarmlı sistemler de bulunmaktadır. Ölçüm programı oluşturulmalıdır. Kişilerin ortamın ve cihazların ölçümleri yapılmalı ve kaydedilmelidir.

Tıbbi kontrol: İşe başlamadan önce ve çalıştığı süreçte yılda en az bir kez yapılmalıdır.

Radyoloji ünitelerinde çalışanların radyasyondan korunması için yapılacaklar Eğitim, sürenin kısa tutulması, kaynak ve hastadan uzak durmak, kurşun paravan veya kurşun eşdeğerli cam koruyucular, kurşun önlük ve gözlük, tiroid ve gonad koruyucu kullanmak; eller birincil demetten korumak

Doğal radyasyon nedeniyle ışınlanmaların arttığı durumlar Uçuş personeli ile maden ocaklarında çalışanlar daha fazla maruz kalırlar

Radyasyondan korunma sorumlusunun ve danışmanının görevleri planlama ve zırhlamadan depolamaya kişilerin ve ortamın izlenmesinden önlemleri almaya kadar tüm görevleri bu kişiler paylaşır.

Kayıtların Tutulması

Radyasyonla güvenliği için cihaza, personele, kaynağa, olaya aitkayıtların tutulması, gizli olması, ve 30 yıl saklanması gerekir

Kaza veya Tehlike Durumunda Işınlama

Tehlike Durumu Planı hazırlanmalı, tatbikatlar yapılmalı, yenilenmelidir. Kaza olursa derhal gerekli müdahale yapılmalı, alanboşaltılmalı bariyerler konmalıdır. Maruz kalanların tıbbi işlemleri TAEK'in belirlediği merkezlerde yaptırılmalıdır. Kaza raporu TAEK’e gönderilmelidir.