Meslek Etiği

İş Hijyeninde Etik

Etik ve ahlak çokça karıştırılan kavramlardır. Diğer taraftan etik, ahlak ile ilgilidir ama aralarında farklar vardır. Genel itibarıyla etik ahlak üzerinde konuşurken, ne ve niçin gibi sorular ile sorgular, tartışır, düşünür ve evrensel kabul edilen değerler oluşturur. Ahlak, toplumunun iyi ya da kötü olarak kabul ettiği davranışlardır ve yöreseldir. Toplumdan topluma, kültürden kültüre farklılık gösterir.

“Etik” ve “ahlak” kavramlarının genellikle sosyal anlamda, toplumsal algı yönüyle birbirlerinin yerine kullanıldığını görmek mümkün.

Tarihsel Süreçte Meslek Etiği

Meslek etiği; bir mesleği uygularken uyulması gereken ahlaki değer ve etik kuralları kapsar. Mesleki ve iş hayatındaki davranışları yönlendiren, onlara rehberlik eden etik prensipler ve standartların toplamına “mesleki etik” denilmektedir.

Meslek etiğinin bugünkü durumuna bakıldığında, Sanayi Devrimi ile başlayan, Batı kaynaklı tarihsel gelişimi ile birlikte, “ahilik geleneği” ne de kısaca bakmak daha anlamlı olacaktır.

Meslek etiği, mesleklerde uyulması gereken davranış kurallarıdır. Dünyanın neresinde olursa olsun, aynı meslekte çalışan bireylerin benzer davranış kurallarına uygun davranmaları gerekir. Meslek etiği, ayırt edilmeksizin tüm mesleklerde uyulması gereken evrensel kurallar bütünüdür.

İş dünyasında işletmeler ve yöneticiler için etik en önemli yönetim konularından biri olmuş, gerek ulusal gerekse uluslararası piyasalarda rekabet avantajlarını sürdürmek adına etik kodu olmayan ve kurumsal sosyal sorumluluk projeleri yürütmeyen büyük şirket kalmamıştır.

Etik ve Çevre

İnsanoğlu tarihsel süreç içinde doğal çevre şartlarını az çok değiştirerek kendi kontrolü altına alma çabası içinde olagelmiştir. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak yeni mal ve hizmet üretimi, insanın faydasına olurken, doğal kaynakların hızla tüketimini ve çevrenin ekolojik dengesinin bozulmasına sebep olmaktadır. Konuya ilişkin problemlerin kökten çözümü; yasaların mutlak uygulanabilmesinin yanında, kişisel-toplumsal eğitimle kazanılacak vicdan ve etik değerlerdir.

Etik ve Hukuk

Hukuk, toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım gücünü belirleyen kurallar bütünü olarak tanımlanabilirken etik, ahlakın temellerini inceleyen felsefe dalı olarak tanımlanır. Bir olgunun ya da davranışın hukuki olmasına karşın etik dışı olarak nitelenebilir.

Temel Etik Değerler ve İlkeler

Adalet; doğruluk, dürüstlük, tarafsızlık ve sorumluluk olarak bilinmektedir.

Bireyde kişisel ve toplumsal sorumluluk kültürünün oluşmasında çevresel etkiler ve desteklerin yanında eğitimin de önemli birer faktör olduğu bilinmektedir. Sorumluluk duygusunun oluşmasında birçok faktörün rolü olmakla birlikte iki önemli faktörün daha belirgin rolünün olduğu görülmektedir. Bu faktörler sosyalleşme ve bireyin eğitimi olarak kabul edilebilir.

Etik dışı eylem özünde kişisel çıkar ya da örgütün çıkarı adına etik ilke ve kuralların ihlalidir. Yani, mutlak “çıkar gözetme” esastır. Bireyin kişisel çıkarlarına mutlak öncelik vermesi, firmanın satış için çalışanların ya da müşterilerin haklarını göz ardı etmesi ya da yöneticinin kendi çıkarlarını işletmenin çıkarlarından üstün tutması buna örnektir.

Kişi yaşadığı toplumda veya çalıştığı kurumda etik değerlere uygun davranması ile saygınlık kazanma, güvenilir olma, iyi bir imaja sahip olma, herhangi bir problem yaşaması durumunda yardım alma, kabül görme gibi değerlere sahip olacaktır. Etik dışı davranış ve tutum içinde olması durumunda ise; kurum içi iş birliği, mesleki-örgütsel bağlılık zayıflayacak ve işini, saygınlığını ve güvenirliliğini kaybetme durumu ortaya çıkacaktır.

İş Sağlığı (Hijyeni) Etiği

İş sağlığı temel alanları; iş hijyeni, iş güvenliği, ve işçi/çalışan sağlığı olarak olarak tanımlanmıştır. “İş Sağlığı Profesyonelleri/Uzmanları için Uluslarararası Etik Kurallar Rehberi (International Code of Ethics for Occupational Helath Professionals)”nde; ICOH İlkeleri olarak tanımlanan üç temel ilke; iş sağlığının amacı, iş sağlığı profesyonellerinin/uzmanlarının görevleri ve i̇ş sağlığı uzmanlarının profesyonel bağımsızlığa sahip olması gerektiği şeklinde tanımlanmıştır.

Meslek Etiğinin Temel İlkeleri

Melek etiğinin temel ilkeleri; profesyonellik, adalet, eşitlik, dürüstlük ve doğruluk, tarafsızlık ve sorumluluk, insan hakları ve hümanizm, bağlılık ve hukukun üstünlüğü, sevgi ve hoşgörü, saygı ve tutumluluk, demokrasi ve açıklık, hak ve özgürlükler ve yasa dışı emirlere direnme şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Toplumsal ve Mesleki Sorumluluk

Sorumluluk duygusunun oluşmasında birçok faktörün rolü̈olmakla birlikte iki önemli faktörün daha belirgin rolünün olduğu görülmektedir. Bu faktörler sosyalleşme ve bireyin eğitimi olarak kabul edilebilir. Genel anlamda, üniversitelerde öğrencilere meslek edinmeye yönelik formasyon bilgileri öğretilirken, mezuniyet sonrası, mesleklerini icra ederken, yaşadıkları toplum ve ülkeye karşı da sorumluluklarının olduğu öğretilmelidir. Toplumsal sorumluluğu olmayan/gelişmemiş bireylerin mesleki çalışmalarında başarılı olmalarından söz edilemez. Sosyal ve toplumsal sorumluğu, mesleki sorumlulukla birlikte gelişmiş kişi, kendi çıkarlarından önce toplumun ve ülkesinin çıkarlarını ön planda tutacaktır. Önce “ben” demeyecektir.

Mesleki Etik Dışı Davranışlar

Etik dışı eylemde, mutlak “çıkar gözetme” esastır. Bireyin kişisel çıkarlarına mutlak öncelik vermesi, firmanın, satış için çalışanların ya da müşterilerin haklarını göz ardı etmesi ya da yöneticinin kendi çıkarlarını işletmenin çıkarlarından üstün tutması tipik örnektir. Mesleki/iş hayatında etik dışı davranışlara tipik olarak; adam kayırma/ayrımcılık yapma, bilgi saklama ve yanlış bilgilendirme, çevreye duyarsız kalma, görev ve yetkisini kötüye kullanılması, kurum değerlerini kişisel amaç için kullanma şeklinde örneklendirme yapılabilir.