İş Yerlerinde Psikososyal Sağlık
Psikososyal terimi, kişinin ruhsal durumunun onun işteki durumu ile olan karşılıklı ilişkisini ve etkileşimini ifade etmektedir.
Psikososyal Risk Etmenleri
Psikososyal risk, “iş doyumu, iş örgütlenmesi ve yönetimi, çevresel ve örgütsel koşullar ile işçilerin uzmanlığı ve gereksinimleri arasındaki etkileşim” olarak tanımlamıştır. Psikososyal risk etmenleri genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:
İşin Yapıldığı Koşullar ve İş Çevresi
- Örgütsel kültür ve işlev
- Örgütsel rol
- Kariyer gelişimi, durumu ve ücret
- Karar serbestisi ve denetim
- Kişiler arası ilişkiler
- İş-ev çatışması
İşin İçeriği
- İş çevresi ve donanımı
- Görev tasarımı
- İş yükü ve iş hızı
- Çalışma saatleri
İş Yerinde Şiddet
Bir veya birden fazla işgörenin veya müşterinin diğer işgören veya işgörenlere karşı gösterdiği ve fiziksel veya ruhsal olumsuz sonuç yaratan davranışlar olarak tanımlanmaktadır.
İşyerinde Cinsel Taciz: Çalışanın onurunu zedeleyebilecek ve işi için tehlike oluşturabilecek her türlü cinsel ilgi olarak adlandırılabilir.
İşyerinde Psikolojik Taciz (Yıldırma): Rahatsız ve huzursuz edici veya onur kırıcı eylemler aracılığı ile bir işçiye ya da işçi grubuna zarar vermeyi amaçlayan küçük düşürücü ya da yıkıcı, sürekli ya da tekrarlayan davranışları ifade etmektedir.
Kronik Stresin Etkileri
İş yaşamında strese neden olabilecek faktörler işin yapılış şekli ile ilgili olabileceği gibi şirket yapısından, fiziki çevre şartlarından ve çalışanların bireysel özelliklerinden kaynaklanabilmektedir.
Fiziksel Etkiler
Psikososyal risk etmenlerinin yol açtığı stresin, kalp ve dolaşım, solunum, sindirim, kas iskelet ve bağışıklık sistemlerini etkilediği bilinmektedir
Davranışsal Etkiler
İş stresiyle sigara, çay, kahve tüketiminin artması, kötü beslenme, madde bağımlılığı, uyku bozuklukları, işe ilgide azalma ve devamsızlıkta artış gibi davranışsal bozukluklar arasında ilişki bulunmaktadır.
Ruhsal Etkiler
Ruhsal sorunların gelişmesinde, kronik strese yol açan psikososyal etmenlerin yanısıra işçinin kişisel özelliklerinin de katkısı bulunmaktadır.
- Tükenmişlik sendromu
- Depresyon
- Anksiyete
- İşe bağlı psikozlar
- Süre ile sınırlı, tekrarlayıcı işin yol açtığı nevrozlar
- Travma sonrası stres bozuklukluğu
- İşyeri intiharları
- Karoshi (Aşırı çalışmaya bağlı ölüm)
Stres Yönetimi ve Stresten Korunma
Stres Yönetimi
Bireysel stres yönetimi: Stresten uzak durma yolları ve stresle nasıl başa çıkacakları hakkında çalışanların bilinçlendirilmesi ve beceri geliştirmesi amaçlanır.
- Nefes ve gevşeme egzersizleri
- Fizksel egzersiz
- Diyet
- Davranış değişiklikleri
Örgütsel stres yönetimi: Çalışma koşullarının denetlenebilmesi ve iyileştirilmesi ile stresin kontrol altına alınması amaçlanır.
- Katılım
- Özerklik
- Esnek çalışma programları
Stresten korunma
Birincil Koruma
Stresi kaynağında yok etmek için işyerinde strese yol açan stres etmenlerini ve nedenlerini belirler.
İkincil Koruma
Özellikle risk gruplarına yönelik danışmanlık hizmetleri geliştirilir.
Üçüncül Koruma
Strese bağlı ruhsal bozukluğu olan işçilerin iyileştirilmesini ve üretime geri döndürülmesini amaçlar.