İSG Mevzuatında Biyolojik ve Psikolojik Risk Etmenleri

Temel Kavramlar

İşyerlerinde çalışanların karşılaşma olasılığı bulunan biyolojik ve psikolojik risk etmenleri ile ilgili olarak mevzuatta adı geçen bazı kavramlar burada izah edilecektir.

Biyolojik etkenler; enfeksiyona, alerjiye, zehirlenmeye sebep olan, genetiği değiştirilmiş olanlarında içinde olduğu mikroorganizmalar, hücre kültürleri, insan endoparazitleridir. Hücre kültürü; çok hücreli organizmalardan türetilen hücrelerin in–vitro şekilde geliştirilmesidir. Mikroorganizma; genetik materyali kopyalama ya da aktarma yeteneğinde olan hücresel ya da hücresel yapıda olmayan mikrobiyolojik varlığı, ifade etmektedir.

Biyolojik Risk Etmenleri

İSG Kanunu kapsamında; çalışanların gerçekleştirdikleri faaliyetler sebebiyle biyolojik risk etmenlerine maruz kalabilmektedir.

Grup-1 biyolojik etmenler; insan için hastalık oluşturma olasılığı olmayan biyolojik etmenlerdir.

Grup-2 biyolojik etmenler; insan için hastalık oluşturabilen, çalışanlara zararlı olabilecek, fakat toplumsal yayılmanın olmadığı, genelde başarılı bir korunma ya da tedavi imkânı olan biyolojik etmenlerdir.

Grup-3 biyolojik etmenler; insan için ağır hastalık oluşturabilen, çalışanlara ciddi tehlike oluşturan, toplumsal yayılmanın olabildiği fakat genelde başarılı bir korunma ya da tedavi edilen biyolojik etmenlerdir.

Grup-4 biyolojik etmenler; insan için ciddi hastalık oluşturabilen, çalışanlara ciddi tehlike oluşturan, toplumsal yayılmanın olabildiği fakat başarılı bir korunma, tedavi yöntemi olmayan biyolojik etmenler.

Biyolojik Risklerin Tespiti ve Analizi

Biyolojik risk etmenlerine maruz kalınabilecek bir faaliyette, çalışanın sağlık ve güvenliği bakımından herhangi bir riski analiz etmek ve alınması gereken tedbirleri saptamak için, çalışanın maruziyet çeşidi, seviyesi, süresi tespit edilir.

İşveren Yükümlülükleri

İşveren, faaliyetin niteliğine göre zararlı biyolojik etmenleri kullanmamalı ve eldeki veriler ışığında, biyolojik etmenleri kullanım koşullarında durumuna uygun biçimde çalışanların sağlığına tehlikeli olmayanlar, daha az tehlikeli olanlarla ikame etmelidir. Çalışma alanında biyolojik etmenlere maruziyet riskinin azaltılması amacıyla gerçekleştirilen risk analizi neticesinde, çalışanların risklerle karşı karşıya kalma olasılığı belirirse, işveren bu maruziyeti önlemek için eylem planı hazırlar ve uygular.

Biyolojik Risk Etmenlerine Maruziyette Sağlık Gözetimi

Biyolojik risk etmenleriyle gerçekleştirilen faaliyetlerde işveren çalışanların, işe başlamadan önce, işin devam etmesi halinde rutin olarak sağlık gözetimi yapar. Gerçekleştirilen risk analizi, özel koruma tedbirleri alınacak çalışanları belirtir. Maruz kaldıkları ya da kalmış olabilecekleri biyolojik etmene karşı henüz bağışıklanmamış çalışanlara gerekli hallerde, Sağlık Bakanlığının yetkili birimleriyle işbirliği içinde uygun aşılar yaptırılır.

Veteriner Faaliyetlerindeki Biyolojik Risk Etmenleri

Hayvan, insan sağlığını tehdit eden çift kullanımlı biyolojik etkenler de dâhil hayvan kaynaklı patojenler, toksinlerin tanı, araştırma, geliştirme, eğitim, sergi ya da diğer maksatlarla, kurumlara, kuruluşlara iletilecek, ithal edilecek veteriner biyolojik numunelerin alınması, paketlenmesi, etiketlenmesi, taşıma faaliyetlerinde bulunan göndericilerin, paketleyicilerin, alıcıların, biyolojik etmenlerle karşılaşma olasılığı bulunmaktadır.

Endüstriyel İşlem, Laboratuvar ve Hayvan Barınaklarına Özel Önlemler

Teşhis laboratuvarları da dahil, laboratuvarlarda grup-2, grup-3, grup-4 biyolojik etkenlerle özellikle enfekte olmuş ya da bunları taşıyan ya da taşıdıklarından kuşkulanılan laboratuvar hayvanlarının barınaklarında gerekli tedbirler alınır.

Psikolojik Risk Etmenleri

Çağımızda iş hayatı; iş yükünün ve iş temposunun arttığı, düzensiz ve fazla çalışma saatlerinin planlanmasında etkisinin olmadığı, bireyler arasında gerilimlerin arttığı, iş güvencesinin azaldığı ve stres, şiddet, taciz ve zorbalığın arttığı alanlar haline gelmiştir. Bunun gibi psikososyal riskler giderek artmakta ve bu durumda da çalışanların sağlığını olumsuz olarak etkilemektedir. Psikososyal risklere sebebiyet verebilecek tehlikeler; faaliyetin uygulanma şekli, iş yükü, iş temposu, iş programları, çalışanların iş programlarının hazırlanmasına katılamaması, çevre, ekipman, kurum kültürü, bireyler arası ilişkiler, rol belirsizliği, kariyer gelişimi vb. olarak ifade edilebilir.

İş Kanunu Kapsamında Psikososyal Risk Etmenleri

• Eşit Davranma Prensibi
• Feshin Geçerli Nedene Bağlı Olması
• Çalışanın Haklı Sebeple Derhal Fesih Hakkı
• İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı
• Ücretin Gününde Ödenmemesi
• Fazla Çalışma Ücreti
• Yıllık Ücretli İzin Hakkı, İzin Süreleri
• Çalıştırma Yaşı, Çocukları Çalıştırma Yasağı
• Analık Halinde Çalışma, Süt İzni

Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Psikososyal Risk Etmenleri

İşveren, hizmet ilişkisinde çalışanın kişiliğini korumak, saygı göstermek, işyerinde dürüstlük prensiplerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle çalışanların psikolojik, cinsel tacize uğramamaları, bu tür tacizlere uğrayanların daha fazla zarar görmemeleri için gereken tedbirleri almakla yükümlüdür.

İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi Genelgesi

İşyerinde psikolojik tacizle mücadele faaliyeti öncelikle işveren sorumludur. İşverenler çalışanların tacize uğramamaları için gereken tüm tedbirleri almalıdır.