Javascript ile Kodlamaya Giriş

HTML sayfalarının içeriği, sayfayı ziyaret eden kişinin talepleri, kullanıcının tarayıcı veya cihazı ile bağlantılı olarak değişik biçimlerde görüntülenebilir. Bunu saptamak üzere HTML içeriklerine müdahale edebilen programlama dilleri geliştirilmiştir. Bu diller sunucu taraflı ve istemci taraflı programlama dilleri olarak ikiye ayrılabilir. Sunucu taraflı diller HTML içeriklerini sunucu üzerinde düzenleyerek sayfa yüklenmeden önce sunucu üzerinde HTML sayfalarını hazırlar. Ardından bu kodlar kullanıcının web tarayıcısına (istemci) gönderilir. Tarayıcıya ulaşan (indirilen) kodlar, web sayfası olarak gösterilmek üzere son kez derlenir. Bu derlenme aşamasında HTML, Javascript ve CSS kodları çalıştırılarak kullanıcının ekranına web sayfası oluşturulur.

Javascript, istemci taraflı bir dildir. Tarayıcılar tarafından çalıştırılır. HTML etiketleri ile oluşturulmuş web sayfasının içeriğini veya görünümünü ekranda görüntülenmeden önce veya sonra değiştirebilir.

Javascript Nereye Yazılır?

Javascript kodları HTML sayfaları içerisinde iki yolla yazılabilir.

Bunlardan ilki HTML sayfası dışında ayrı bir Javascript kod dosyası oluşturup (örneğin kodlar.js) bu dosyayı HTML sayfası içerisinde çağırmaktır. Bu yöntemde çağırma genellikle HTML sayfasındaki ... etiketleri arasında yapılır. Ancak bu zorunlu değildir, sayfadaki başka bir noktada da çağrı yapılabilir. Çağırma komutu HTML etiketlerinden biri olan .../<script> ile yapılır. Örneğin <script src="kodlar.js"> komutudur, içinde bulunduğu HTML sayfası ile aynı klasörde bulunan "kodlar.js" dosyasını HTML sayfasına dâhil eder.

İkinci yöntem ise Javascript komutlarını HTML sayfaları içerisine açıkça yazmaktır. Bu yöntemde yine ... etiketleri kullanılır. Bu defa bu etiketlerin arasına Javascript komutları açıkça yazılır. Örneğin document.write("Merhaba dünya"); satırı, HTML sayfasında nerede kullanılırsa oraya "Merhaba Dünya" ifadesini yazar.

Javascript Yazma, Çalıştırma ve Test Etme

Javascript tıpkı HTML sayfaları gibi metin tabanlı bir editörde yazılabilir. Çoğu geliştirici HTML sayfalarını kodlamak üzere kullandığı web editörü ile Javascript kodlamaktadır.

Öte taraftan herhangi bir metin editöründe (Not Defteri® gibi) bu dosyalar açılıp yazılabilir.

Javascript kodlarını çalıştırmak için kodları dâhil ettiğiniz HTML sayfasını tarayıcınızda açmalısınız. Bu aşamada tavsiyemiz, popüler olan tüm tarayıcılarda sayfanızı açmanızdır. Bunun sebebi, Javascript'in çok nadir de olsa farklı tarayıcılarda farklı şekilde çalıştırılmasıdır. Hatta günümüzde cep telefonu ve tablet kullanımının artmasıyla denemelerinize bu cihazları da eklemenizi tavsiye ederiz.

Yazılan Javascript komutlarında yazım (sözdizim) hataları veya mantık hataları olabilir. Çoğu tarayıcı yazım hatalarını algılar ve hatanı olduğu satırdan itibaren Javascript komutlarını çalıştırmayı durdurur. Bu durumda web sayfasının HTML komutları yine de çalışır. Çoğu kullanıcı bunun farkına varmaz, ancak sayfadaki beklenmeyen içerik veya hareketleri fark edebilir. Geliştirici olarak yapmamız gereken tarayıcılardaki "geliştirici seçeneklerini" aktif hale getirip, Javascript hatalarını görmek ve editörümüze dönüp düzeltmeler yapmaktır.

Eğer kullandığınız editör Javascript diline destek veriyorsa, kod yazma aşamasında yanlış yazımları fark ederek uyarı verir. Tavsiyemiz bu özellikte bir editör kullanmanızdır.

Kodlarda yapılan mantık hataları ise web sayfasında herhangi bir hata uyarısı neden olmaz ve geliştirici seçenekleri ile de ortaya çıkmaz. Bu hatalar çıktının farklı olması ya da kodların bir süre sonra çalışmaması ile ortaya çıkar. Bu durumda geliştirici tekra rkodlarına dönüp düzeltmeler yapmalıdır. Mantık hatalarından korunmanın en iyi yolu yazılan kodları farklı girdiler veya farklı ortamlarda çalıştırarak olası aksilikleri önleyecek kodları ilave etmektdir. Bu aşamada tarayıcıların "geliştirici seçenekleri" yine kodların çalışmasını izlemek için (hata olmasa bile) kullanılabilir.

Javascript ile Yapılabilecek İşler

Javascript ile yapılabilecek işler çok fazladır. Bu kitapta bunlardan en çok tercih edilenleri anlatmaya çalışılmıştır. Detayları daha sonra anlatılacak olsa da geliştiricilere fikir vermek amacıyla aşağıdaki işlerin Javascript ile yapılabilecek işler olduğu bilinmelidir.

Tarayıcı algılama, web sitesi sahiplerinin farklı tarayıcı kullanan kullanıcılara hizmet sunmasında son derce gerekli bir işlemdir. Farklı tarayıcılara göre farklı içerik, CSS veya Javascript komutları gerekebilir. Bunu algılamak için yine Javascript komutları kullanılır.

Bilgi girişlerinde eksik ya da hatalı girişleri kontrol etme, bir sonraki adımda hata olabilecek durumları engellemek için yapılası gereken işlemlerdendir. Örneğin eposta adresi girilmesi gereken bir kutunun boş bırakılması ya da eposta adresi olmayan bir ifadenin girişmiş olması Javascript ile kontrol edilebilir ve tespit edildiğinde daha fazla işlem yapmadan kullanıcı uyarılabilir.

Kullanıcı hareketleri veya tercihlerine göre farklı içerik sunma, sayfalarımıza etkileşim katmanın bir yoludur. Örneğin kullanıcının bir resim ya da metin üzerine fare ile gelmesi sonucunda o resim ya da metnin daha büyük görünmesi gibi etkileşimler Javascript ile yapılabilir.

Sayfa içeriğinde belirli sürelerde güncelleme yapma günümüzde çok fazla yapılmaktadır. Anlık değişimleri çok olduğu web sitelerinde, her 10 saniyede ya da her 10 dakikada bir içeriğin belirli bir kısmının (tamamı da olabilir) yenilenmesi gerekebilir. Belirli periyodlarda yapılacak bu güncelleme Javascript ve sunucu taraflı dillerin işbirliği ile yapılabilir.

Matematiksel hesaplamaların tarayıcı ekranında yapılması, kullanıcılar için basit hesaplamalarda farklı yazılımlara gerek duymadan sonucu hesaplamasını sağlar. Javascript ile hesap makinesi gibi oluşturulmuş ekranlar üzerinden işlem yapılabilir.

Javascript Dilinin Genel Özellikleri

Genel sözdizim özellikleri açısında Javascript C/C++ diline benzer. Bu kapsamda isimlendirme, komut yazım stili ve nesne tabanlı programlama desteği açısında bu dillere benzerlik gösterir.