Sosyal Refah Politikalarında Savunuculuk

İnsan hakları konusunu sosyal hizmet mesleğinin işlevleri açısından ele aldığımızda, üzerinde durulması gereken konular arasına “sosyal refah politikası” katılır. Çünkü en yalın deyimle, meslek sosyal adalete hizmet ettiği kadar sosyal refah politikalarının geliştirilmesine ve iyileştirilmesine de hizmet eden bir yapıya sahiptir.

Sosyal hizmet disiplini kimliğini sosyal sorunlar üzerinde şekillendirir. Amaçlar, sosyal sorunların nedenleri, sonuçları ve nasıl çözüleceği konularında bilgi ve beceri üretmektir. Sosyal hizmetin amaçları doğrultusunda öncelikli meselelerin başında, sosyal refah politikalarının insancıl ve adalet-temelli biçimde yapılandırılması da gelir.

Sosyal Refah Politikasının Konumu

Sosyal hizmet, sosyal refahı artırma mesleğidir. İnsanların yaşam koşullarının ve haklarının-kendilerine özgü değişebilen ihtiyaçlarına göre geliştirilmesi, mesleğin öncelikli gündemidir.

Sosyal politika, resmî olarak “bir kuruluşun ya da hükûmetin eylem için bir rehber olarak kullandığı açık ya da kapalı duruş planı” olarak tanımlanmıştır. Politika, belirli bir dizi program ve prosedürü kurar, tüm kamu faaliyetlerini içerir ve kaynak dağılımını ve bunun “toplumun sosyal refahı” üzerindeki etkisini ele alır.

Wilensky ve Lebeaux, klasikleşmiş eserleri "Endüstriyel Toplum ve Sosyal Refah"ta, farklı sosyal politika biçimlerini gösteren bir çerçeve sunmuşlardır. Modelleri, tortusal ve kurumsal olmak üzere iki perspektif içerir.

Tortusal sosyal politika, sosyal refahı sınırlı bir içeriğe oturtur. Genelde yoksullukla ilgili sosyal yardım uygulamalarını içerir. Zamanla sınırlı, acil müdahaleler içeren, yardım çeşitliliği olmayan uygulamalar içermektedir. Böylesi bir sosyal refah politikası anlayışı müracaatçı sistemlerinin refahını geliştirmekten ziyade onları daha kötü duruma düşmekten ancak koruyabilecek niteliktedir.

İnsan haklarının bugünkü düzeyi açısından yeterli değildir. Diğer taraftan, kurumsal sosyal refah politikası perspektifi ise insanları etiketlemeden geliştiren kapsamlı hizmetler içerir. Sosyal politika herkese ulaşmaya çalışır ve evrensel değerler üstünde biçimlendirilir.

Sosyal Politikanın Sosyal Adaletle İlişkisi

Sosyal refah politikasının kökleri sosyal adaletin ilkeleriyle beraberdir. Etkili bir sosyal politika uygulaması, politikayı etkileyen çeşitli adalet teorilerinin tanımlanmasını, anlaşılmasını ve değerlendirilmesini gerektirir. Adalet teorileri çeşitlidir ve insan hâllerine farklı bakış açıları yansıtır.

Savunuculuk

Savunuculuk için ihtiyaçları tanımlayan verilerin toplanması ve müracaatçıların harekete geçirilmesi beklenir. Bazen de müracaatçı ile birlikte değil onun için savunuculuk yapılabilir. Zihinsel engelliler, savunmasız çocuklar gibi kendi haklarını korumada ve geliştirmede güçsüz olan gruplar için savunuculuk yapılır.

Savunuculuğun Kavramsal Yapısı

Sosyal hizmette savunuculuk, bir müracaatçının ya da bir davanın bir ortamda özel ve müşterek biçimde temsil edilmesi, adaletsiz ya da yanıt vermeyen bir sistemde karar vermeyi sistematik olarak etkilemeye çalışmaktır.

Uygulamada Sosyal Politika Savunuculuğu

Savunuculuğun mesleğin ilk yıllarından itibaren öncelikli bir müdahale aracı olarak kullanılması mesleğin sosyal adaleti ve insan haklarını geliştirme mesleği olarak sosyalizasyonunu etkilemiştir. Özellikle savunmasız, yaralanabilir ve baskı altındaki gruplarla yürütülen uyumu artırıcı, sosyal koşulları iyileştirici girişimler sosyal hizmetin adeta bir savunuculuk mesleği olmasına etki etmiştir. Savunuculuk makro müdahalelerin merkezindedir.

Etik Kurallarda Savunuculuk

Sosyal hizmetin etik kuralları, sosyal hizmet uzmanlarının sosyal adaletsizliklere karşı mücadele etmesini, pozitif sosyal değişim için çalışmasını ve özellikle savunmasız gruplar için savunuculuk yapması gerektiğinin altını çizmektedir.

Savunuculuğun Uygulama Yönü: Sosyal Aksiyon

Mesleğin misyonu olan sosyal refahın sağlanması yükümlülüğünü karşılayabilmek için yapılacaklar sosyal hizmet mesleğinin etik kuralları belgesinde, sosyal ve siyasal aksiyon başlığı altında, mesleki sorumluluklar olarak ayrıntılı biçimde listelenmiştir.