Sosyal Hizmet Uygulamasında İnsan Hakları

Sosyal hizmet bir insan hakları mesleği olduğu iddiasında bulunuyorsa, insan haklarını uygulama yoluyla karşılamayı hedefliyorsa; mesleğin bizzat kendi uygulamaları insan hakları ilkelerini gözlemleyecek ve başkalarının insan haklarını ihlal etmeyecek şekilde faaliyet göstermelidir. Sosyal hizmet uzmanları her koşulda ve ortamda müracaatçılarını koşulsuz kabul ederken sadece bu özellikleri ile bile sosyal hizmet uygulamasının insan hakları noktasında yapılandırılmasına hizmet ederler. Bununla birlikte insan hakları konusu özelinde sosyal hizmetin daha önceki ünitelerde bahsedilen temel değerleri ve sosyal hizmet uzmanlarının rolleri; hak temelli bakış açısını odağına almak ve hassas grupların insani haklarını gözetmek suretiyle bireyler, aileler, gruplar, örgütler ve toplumla çalışma uygulamalarına yansıtılır.

Mikro Düzey Sosyal Hizmet Uygulamasının İnsan Hakları Çıktıları

Sosyal hizmet müracaatçısını edilgen bir birey yani nesne kategorisinden uzaklaştırarak etken bir birey yani özne konumuna yerleştirir. Bu mantık ile de uygulamasını sürdürür. Sosyal hizmet, müracaatçısının sırf insan olmasından ötürü sahip olduğu hakları elde etmesini ve kullanmasını sağlar. Dahası, etkin olan müracaatçı ile birlikte ailesinin de kalkınabileceğini göz önünde bulundurur. Sosyal hizmetin uygulamada benimsediği bu ilke aslında onu, diğer disiplinlerden ayıran yegâne farktır. Sosyal hizmetin değer temelinin odağını insan hakları, eşitlik ve sosyal adaletin sağlanması oluşturmaktadır. Sosyal hizmetin mikro düzey uygulaması; müracaatçının ve ailenin hak kayıplarına yol açmayacak şekilde ihtiyaçlarının karşılanmasını amaçlamaktadır. Dolayısıyla, sosyal hizmetin mikro düzey uygulamalarının doğasını anlayabilmek sosyal hizmetin insan hakları ve eşitlik değerleri gibi kavramların doğru anlaşılmasından geçmektedir. Makro düzey uygulamanın doğasını anlayabilmek ise insan hakları ve sosyal adalet değerlerinin özümsenmesinden geçer. Her iki düzey arasında bulunan ve bir köprü görevi gören uygulama ise mezzo düzey uygulamadır.

Mezzo Düzey Sosyal Hizmet Uygulamasının İnsan Hakları Çıktıları

Sosyal hizmet insan hakları mesleğidir çünkü toplumsal dengeyi sağlamaya, sosyal adaleti gerçekleştirmeye ve eşitlikçi bir sosyal yapı oluşturmaya gayret eder. İnsanın onurunu yüceltmek ve onların kişisel gelişim kapasitelerini artırarak toplumda hassas gruplara fırsat eşitliği sağlayacak gelişim olanakları sunmak sosyal hizmet disiplininin hedefidir. Toplumda hangi insan grubunun risk altında olduğu günün koşullarına ve hayatla girilen etkileşime göre değişebilmektedir ancak kadınlar, çocuklar, engelliler ve yaşlılar her zaman sosyal hizmetin mezzo düzey uygulamasının odağındadır. Mezzo düzey uygulama kişiler arası ilişkileri ilgilendirirken içeriği kendi kendine yardım ya da terapi grubu üyeleri arasındaki ilişkileri, okul, iş, akranlar arasındaki ilişkileri, yaşamın bir getirisi olarak yeni elde edilen yaşlılık gibi sosyal konuma bağlı ilişkileri kapsar. Tatmin edici bir grup çalışması tecrübesi yaşamış müracaatçılar, sosyal olgunluk kazanırlar. Modern demokratik hayatın getirdiği dayanışma haklarına yönelik uygulamalara daha kolay katılırlar. Ekip olmayı ve birlikte hareket etmeyi öğrenirler. İnsanlarla etkileşime girme gibi durumlarda kendilerini daha hazır hissederler. Karşısındaki insanların haklarına saygı duyarlar.

Makro Düzey Sosyal Hizmet Uygulamasının İnsan Hakları Çıktıları

Sosyal hizmet uygulama ve araştırma yoluyla ezilenlerin, ihtiyaç sahiplerinin ve hassas grupların her zaman yanında durmaya çalışmaktadır. Dünyadaki hak ihlallerine, eşitsizliklere ve sosyal adaletsizliklere başkaldırmış durumdadır.

Öte yandan sosyal hizmet hak ihlalleri ve sosyal adaletsizlik gibi konuların üzerine körü körüne gitmemelidir. Her şeyden evvel insanların; neden acı çektiğini, neden haklarının ihlal edildiğini, neden adaletsizliğin kendi dünyalarında bu denli yaygın olduğunu anlamak zorundadır. Sosyal hizmetin müracaatçı profilinde artık sadece sanayileşme ile beraber kentlerin çeperlerine yığılmış yoksullar bulunmaz. Sosyal hizmet hak ihlallerinin ve sosyal adaletsizliğin yeni formlarını da gündeme almak zorundadır. Başka bir ifadeyle, hak ihlalleri ve adaletsizlik üreten tüm baskı yapılarını makro düzeyde değerlendirebilme kabiliyeti geliştirmelidir. İnsan haklarının ihlallerini engellediğimiz ya da insanların haklarına erişimini kolaylaştırdığımız anda ise sosyal adalete sosyal hizmet uzmanları olarak vurgu yapmış oluruz.

Sosyal Hizmet Uygulaması, İnsan Hakları ve Sosyal Adalet Etkileşimi

Toplum içinde genel anlamda insan haklarının varlığı, tek tek toplumu oluşturan bütün insanların haklarına erişebilmesi ile mümkündür. Kâğıt üzerinde insan haklarına saygı gösterildiğinin, insan haklarının önemsendiğinin, mağdur insanların haklarından yoksun bir yaşam sürmeye çalışmalarının aslında insan hakları açısından hiçbir anlamı yoktur. Sosyal hizmet uygulaması da insan hakları konusunda bu ince çizgiyi ele alır. Toplumu uyarır. Sosyal hizmet uygulaması, politik alanda farkındalık sağlar. Sosyal hizmet uygulamaları, sosyal devletin önemli araçlarından biridir. Sosyal devlet sosyal hizmet uygulamaları ile toplumdaki güçsüzleri, güçlüler karşısında korur. Sosyal devlet sosyal hizmet uygulamaları ile eşitliği, bireyin onuruna saygı duymayı, sosyal adaleti ve toplumsal dengeyi sağlar. Sosyal hizmet uygulamaları haklarına yeterli düzeyde erişemeyenlerin ve kullanamayanların insani ölçütlerde, onurlu bir yaşam sürmesini görev edinir. Bir toplumda sosyal hizmet uygulaması, insan hakları ve sosyal adalet arasında etkileşim olmaz ise insanın özgürlüğünden söz edilemez.

Sosyal Hizmet Uygulamasının İnsan Hakları Boyutuna Yönelik Genel Değerlendirme

Hak ve özgürlüklerin genel düzeyde gerçekleştirilmesi ve tanınması, yoksulun, yaşlının, engellinin, işsiz bireyin bu haklardan yararlanması, ancak sosyal hizmet planlama ve uygulamalarıyla olanaklıdır. Herhangi bir profesyonel müdahaleyi sosyal hizmet uygulaması olarak değerlendirebilmek için ise bireyin değer, farklılık ve onuruna saygı duyması, kendi kaderini tayin hakkını geliştirmesi ve var olan sosyal koşulları müracaatçı lehine geliştirmeye yönelmesi gerekmektedir. Sosyal hizmet uygulamalarının amacı sadece sorunları çözmek değil, aynı zamanda sorunları ortaya çıkaran faktörleri de bulmaktır. Sorunların ve nedenlerinin ortaya konulması ile sosyal hizmet uygulamaları, sosyal konulara bütüncül yaklaşarak hem insanların iyilik hâlinin devamını hem de insan haklarını sağlamaktadır. Bu nedenle sosyal hizmet uzmanları gerçekleştirdikleri çalışmaların doğrudan insan haklarıyla ilgili olduğunun farkındadır. Temel özgürlüklerle ekonomik, sosyal ve kültürel hakların ayrılmaz bir bütün olduğunu ve sosyal hizmet uygulamasının insan haklarına aykırı olamayacağını kabul etmektedirler. Bütün düzeylerdeki uygulamalarıyla yaşamın her alanında hem yoksun insanların ihtiyaçlarını “hak” olarak yeniden tanımlayan hem de onlara yaşadıkları ortama ilişkin farkındalık kazandıran sosyal hizmet uygulaması insan haklarını bir söylem olmaktan çıkaran önemli bir potansiyele sahiptir.