El Bileği Ekleminin İşlevi ve Yapısı
El Bileği Anatomisi ve Kinesiyolojisi
Ünitenin amacı el bileğinin anatomik ve kinesyolojik yapısının öğrenilmesidir.
Üst ekstremitelerin mekanik etkinliğini en üst düzeyde sergilenmesini sağlayacak fonksiyon ve şekilde birleşen el bileği, pek çok pozisyonda hareket olanağı sağlar, ön kol kaslarının oluşturduğu gücün iletilmesi için elin ön kolu sabit tutar.
Kemik Anatomisi
El bileğinde, her birinde 4 adet olmak üzere proksimal ve distal sırada toplam 8 adet karpal kemik bulunmaktadır.
Proksimal sıra lateralden mediale doğru sırayla, skafoideum, lunatum, triquetrum ve psiformdur.
Distal sıra lateralden mediale doğru sırayla, trapezium, trapezoideum, kapitatum ve hamatum kemiklerinden oluşur.
Radius ve Ulna: Radius ve ulna el bileğinde proksimalde eklem yapar. Distalde ön kol lateralde radiusun stiloid çıkıntısı ile medialde ulnanın stiloid çıkıntısı ile bitişik durumdadır.
Karpal Tünel, el bileğinde yer alan ele giren tendon, sinir ve damarların geçtiği bir kanal yapısıdır.
Karpal tünelden geçen yapılar; fleksör pollisis longus tendonu, mediyan sinir, fleksör digitorum superfisiyalis ve fleksör digitorum profundus tendonlarıdır.
Karpal Tünel Sendromu, El bileğinden çıkarak 1.,2. ve 3. metakarpallere dağılan, medyan sinirin bası altında kalması ile oluşan uyuşukluk ve güçsüzlüktür.
Eklem Anatomisi
Eklem Yapısı, el bileği eklemi oval biçimli eklem sınıfındadır. Proksimalde radiusun eklem yüzeyi ve eklem diskinin alt yüzeyi birlikte enine oval konkav bir yüzey meydana getirir.
El bileği, radiokarpal eklem ve midkarpal eklemden oluşan çift eklemli bir sistemdir.
Radiokarpal Eklem proksimalde, radiusun konkav yüzeyi ve komşu eklem diskleri ile temas ederken distal bölgede skafoideum ve lunatumun proksimal konveks yüzeyleri ile eklem yapar.
Midkarpal Eklem, proksimal ve distal olarak uzanan karpal kemikler arasında meydana gelen eklemdir ve proksimal ve distal karpal kemik sıralarını ayırır.
El Bileği Ligamentleri: doğal interkarpal eklemin korunmasında ve üretilen gücün el kemikleri aracığı ile veya üzerinden aktarılmasında görevlidirler. El bileği ligamentleri ekstrensek ve intrensek olarak ikiye ayrılırlar.
El bileğinin derininde “palmar radiokarpal ligamentler” olarak bilinen dayanıklı ve geniş ağ şeklinde ligamentler bulunur. Bunlar radioulnar ligament, radiokapitat ligament ve daha derin bir planda yer alan radiokapolunat ligament’dir.
Ulnokarpal kompleks, içerisinde eklem diski, ulnar yan ligament ve palmar ulnokarpal ligament bulunmaktadır. Bu kompleks yapıda bulunan distal ulna ve karpal kemikler arasında bulunan ulnokarpal boşluğun çoğunu doku demeti doldurmaktadır.
Karpal İnstabiliteler: El bileği hareketleri sırasında radius, karpal kemikler ve metakarpaller doğrultusundaki doğal yük iletiminin (kinetik) ve hareketin gerçekleştirilmesindeki yeteneğin (kinematik) bozulması durumudur.
El Bileği Hareketlerinin Kinematiği: El bileğinin osteokinematiği, fleksiyon ve ekstansiyon ile ulnar ve radial deviasyon olmak üzere iki yönde hareket ile sınırlıdır. El bileği sirkumdüksiyonu, bahsedilen hareketlerin bir kombinasyonu olup tam bir dairesel hareket değildir.
El bileği sagital planda yaklaşık 1300’den 1400’ye kadar rotasyon yapabilir. El bileği ortalama olarak 0°’den 80°’ye kadar fleksiyon, 0°’den 70°’ye kadar ekstansiyon hareketleri yapabilir.
El bileği frontal düzlem üzerinde yaklaşık 45°-55°’lik rotasyon yapabilir. Radial ve ulnar deviasyon, radius ve üçüncü metakarpalin şaftı arasındaki açı ile ölçülür.
El bileği ekstansiyonunun artrokinematiği radiokarpal ve midkarpal eklemlerdeki eş zamanlı oluşan konveks-konkav rotasyonlara dayanır.
Radiokarpal eklemde ekstansiyon hareketi, lunatumun konveks yüzeyinin radius üzerinde dorsal olarak hareket etmesi ve aynı zamanda palmar olarak kayması ile meydana gelir.
Rotasyon hareketi, lunatumun distal yüzeyini dorsal tarafa yönlendirir.
El bileği hareketinin artrokinematiği, ligamentlerin pasif gerilimleriyle kontrol altında tutulurken asıl aktif olarak kaslar tarafından oluşturulur. Ulnar ve radial deviasyon tıpkı fleksiyon ve ekstansiyon hareketleri gibi radiokarpal ve midkarpal eklemlerde eş zamanlı konveks ve konkav rotasyonlar ile meydana gelir.
Kas ve Eklem Etkileşimi
Kasların Motor İnnervasyonu, el bileğinde dorsal yüzeyden geçen kasların innervasyonu, radial sinir tarafından sağlanır. El bileğinde görevli başlıca kaslar, ekstansör karpi radialis longus, ekstansör karpi radialis brevis ve ekstansör karpi ulnaristir.
El Bilek Kasları
El Bileği Ekstansör Kasları, ekstansör karpi radialis longus, ekstansör karpi radialis brevis, ekstansör karpi ulnaris ve ekstansör digitorum kommunis, ekstansör indisis, ekstansör digiti minimi ve ekstansör pollisis longus kaslarıdır.
El Bileği Fleksör Kasları fleksör karpi radialis, palmaris longus, fleksör digitorum profundus, fleksör digitorum superfisialis ve fleksör pollisis longus kaslarıdır.
Radial ve Ulnar Deviatörlerin Fonksiyonu
El bileğine radial deviasyon yaptırabilen kaslar, ekstansör karpi radialis brevis ve ekstansör karpi radialis longus kası, ekstansör pollisis longus ve ekstansör pollisis brevis kası, fleksör karpi radialis kası, abduktor pollisis longus kası ve fleksör pollisis longus kasıdır.
El bileğinin ulnar deviasyonunda görevli kaslar ekstansör karpi ulnaris ve fleksör karpi ulnaristir.
El bileği ekstansör kaslarının proksimal yapışma yerlerinin tekrarlı stresi ve inflamasyonu sonucunda ortaya çıkan duruma “tenisci dirseği” yani lateral epikondilit adı verilir.