Yanıkta İlk Yardım
Yanıklar en ciddi ve acı veren yaralanmalar arasındadır. Vücudun, herhangi bir yaralanma olmaksızın absorbe edebileceğinden daha fazla enerji alması sonucu oluşurlar. Bu enerjinin kaynağı ısı, kimyasal maddeler ve elektrik olabilir.
Yanığın ciddiyeti; yanığın derinliği, genişliği ve yanan vücut bölgesine göre belirlenir.
Yanık; derinliği, genişliği ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar, ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelebilir.
Hastanın kendi vücudunda bulunan mikroplarla enfeksiyon gelişebilir. Bu bölümde yanıkta uygulanacak ilk yardım uygulamaları belirtilmiştir. Birincisi yanığın meydana geldiği kaza bölgesinde yapılacak işlemler, ikincisi yanan kişinin ilgili tedavi kurumuna ulaştırılmasından sonra yapılacak işlemlerdir. Ciddi yanık yarası olan hastanın ilk saatleri hayati öneme sahiptir. Bu nedenle hastanın ilk başvuracağı sağlık kuruluşunun da bilinmesi gerekir. Yanık; fiziksel etkenler, kimyasal etkenler, elektrik yanıkları ve radyasyon yanıkları sonucu gelişebilir. Yanığın ciddiyeti; yanığın derinliği, yanığın genişliği, yanığın yeri ve yanan kişiye ait risk faktörlerine göre değerlendirilir.
Yanığın derinliği dört düzeyde değerlendirilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü düzey yanıklar.
Yanık genişliğinin hesaplanmasında özel tablolar kullanılmaktadır, pratikte en fazla kullanılan Pulaski ve Wallece’nin ortaya koyduğu DOKUZLAR KURALI’dır Tedavi için yanık genişliğinin tespitinde dokuzlar kuralına göre yanık yüzdesi aşağıdaki şekilde hesaplanabilir. Ayrıca yanıklar küçük, orta ve büyük yanıklar olarak da sınıflandırıl
Yanıkta İlk Yardım Hedefleri
Yanığın meydana geldiği yer ve yanık etkeni ne olursa olsun ilk iş yanıklı kişiyi yanık etkeninden uzaklaştırmaktır. İlk yardımda yaralının hayatını tehdit edebilecek bir durumu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Hava yolunun açıklığı, dolaşımı, nabız ve dış kanama olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Yaralının yüzü yanmış ise oturtulmalıdır. Gerekirse suni solunum yapılmalıdır. Çoğu küçük yanık için serin çeşme suyuna tutmak ağrıyı azaltır. 30 saniye içinde bir yanığa soğuk uygulanırsa cilt ısısı 3 saniyede normale düşer. Eğer %10 yanığı olan bir yaralı varsa en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirilmelidir.
Yanık Nedenine Göre Uygulanacak İlk Yardım
Fiziksel etkenlere bağlı gelişen yanıkta ilk yardım, ısı ile oluşan yanıklarda: Bireyin koşarak kaçması engellenir ve birey yere yatırılır. Yaralının üzerine battaniye örtülür ve yuvarlanması sağlanarak yanma durdurulmaya çalışılır.
Kaynar su ile oluşan yanıklarda: Sıvının dökülmesi kol veya bacağın sıcak suya daldığının hissedilmemesi sonucu oluşur. Bu durumda bazı ilk yardım uygulamaları yapılır. Islanmış eşya hemen çıkarılmalıdır. Yanmış alan, akan soğuk suya 5‐ 10 dakika tutulmalıdır.
Kızgın yağ ile oluşan yanıklarda: Hemen soğuk su dökülmemelidir. Sıcak buhar daha fazla yanık oluşumuna neden olabilir.
Soğuğa maruz kalma sonucu oluşan yanıklarda: Önce yaralının ılık bir ortama alınması ve soğukla temasının kesilmesi gerekir.
Kimyasal Etkenlere Bağlı Gelişen Yanıkta İlk Yardım
Kimyasal yanığa maruz kalmış yaralıda ilk önce, kirlenmiş eşyalar çıkarılır ve cilt yoluyla kimyasal maddenin emilimi azaltılmalıdır. Kuru kimyasal maddelere maruz kalındığında önce bu maddeler kuru olarak yavaşça fırçalanmalıdır.
Radyasyona bağlı gelişen yanıklarda yara etrafındaki bölge bulaşmanın yayılmasını sınırlamak için sarılmalıdır. Yara salin su veya % 3 hidrojen peroksit ile birkaç kez yıkanmalıdır. Pansuman veya eşyaları tutmak için pens kullanılmalıdır.
Elektik yanıkları yüksek veya düşük voltajlı elektrikle temas sonucu olabilir.
Doku hasarı, görünenden daha fazla olabilir. Elektriğin vücuda girdiği ve çıktığı yerlerde yanık yarası vardır. Giriş yarası küçük, çıkış yarası geniş ve derin olabilir. Yüksek voltajlı bir elektrik akımı vücuttan geçerken kalbin durmasına neden olabilir. Kırık veya çıkık nedeni olabilecek güçlü kas kontraksiyonları gelişebilir. Şok sonucu düşmeye bağlı olarak diğer yaralanmalar da olabilir.