Bilinç Bo zuklukları ve D iğer Acil D urum larda İlk Yardım

Bilinç bozukluğu /bilinç kaybı, beynin normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku hâlinden başlayarak, hiçbir uyarıya cevap vermeme hâline kadar giden bilincin kısmen ya da tamamen kaybolması hâlidir. Bilinç kaybı, çok sık karşılaşılan bir durumdur.

Bilinç düzeyi değişikliğine neden olan faktörler üç grupta incelenebilir: Beyin, beyin sapı, kafa içi basıncı artıran nedenler, kan akımı ve oksijenlenmeyi azaltan metabolik nedenler ve psikojenik nedenler.

Beyin, beyin sapı, kafa içi basıncı artıran nedenler: Serabral hemorajiler ,serabral enfarktüsler, epidural hematomlar, beyin tümörleri, supdural hematomlar, beyin apsesi .

Kan akımı ve oksijenlenmeyi azaltan metabolik nedenler: Nöron hastalıkları, karaciğer, akciğer, endokrin bezler, böbrek gibi organların hastalıkları, alkol, ilaç ve diğer nedenlerle ortaya çıkan zehirlenmeler, sıvı‐elektrolit, asit‐baz dengesizlikleri, travma ve nöbet sonrası durumları sayabiliriz.

Histeri ve katatoni gibi psikolojik nedenleri sayabiliriz.

Bilinç bozuklukları genel olarak bayılma (senkop), koma ve havale şeklinde sınıflandırılabilir.

Bayılma (Senkop): Beyne giden kan akışının azalması sonucu, kısa süreli, yüzeysel ve geçici olarak bilincin kaybedilmesi durumudur.

Korku, aşırı heyecan, açlık, uzun süre ayakta hareketsiz kalma, aşırı sıcak ortamlar, kan şekerinin düşmesi, yorgunluk, aniden ayağa kalkma, kapalı ortam, kirli havayı bayılmaya neden olabilen durumlar arasında sayabiliriz.

Koma: Yutkunma ve öksürük gibi koruyucu reflekslerin ve dışarıdan gelen uyaranlara karşı tepkinin azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli tam bilinç kaybıdır.

Komaya neden olabilen durumlar: Beyin ile ilgili durumlar; Zehirlenmeler; metabolik sorunlar; Vücut sıcaklığının düşmesi ve genel vücut donması, aşırı oksijen eksikliği ya da CO2 zehirlenmesi.

Kafa travmaları, inme, beyin tümörleri, beyin zarının iltihaplanması, beyin kanamaları, beyin ile ilgili komaya neden olan durumlar arasında sayabiliriz.

Diyabet (şeker) hastalığı, karaciğer yetmezlikleri, üre artması, ağır enfeksiyonlar, nörolojik sorunlar, sara (epilepsi), havale, komaya neden olan metabolik sorunları oluşturmaktadır.Havale, aniden anormal nöronal aktivasyaon sonucu başlayan şuur kaybı, nefes alamama ve kasılma ile seyreden klinik tablodur.

Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları, Beyin enfeksiyonları, Yüksek ateş, Bazı hastalıklar (Üremi, hepatik koma, serabral anoksi) durumlar havaleye neden olmaktadır.

Havale tipleri: Ateşli havale, sara krizi (epilepsi) olarak sınıflandırabiliriz. Ateşli hastalıklar sonucu vücut sıcaklığının 38°C'nin üstünde seyretmesi durumunda oluşan durum ateşli havaledir. Genellikle 6 ay–6 yaş arasındaki çocuklarda rastlanır.

Beyinde ani ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak duyu, hareket, algılama, bilinç ya davranış değişikliklerine neden olan kronik tekrarlayıcı nöbetler, sara krizidir (epilepsi).

Diyabete Bağlı Acil Durumlar: Hiperglisemi (Kan şekeri yükselmesi) ve hipoglisemidir.

Hiperglisemi (Kan şekeri yükselmesi): Kanda şeker (glikoz) düzeyinin normal sınırın üstüne çıkmasıdır. (Kan glikoz değerleri >250‐800mg/dl

Hipoglisemi (Kan şekeri düşmesi): Kanda şeker (glikoz) düzeyinin normal sınırın altına düşmesidir. Glikozun plazmada 60 mg/dl, kapiller kan örneğinde 50 mg/dl altına düşmesidir.

Göğüs ağrısına bağlı aciller: Angina pektoris (Kalp spazmı) ve miyokart infarktüsüdür(Kalp krizi).

Angina pektoris miyokardın oksijen gereksiniminin artması ve bu gereksinimin karşılanamaması sonucu gelişen koroner arter hastalığıdır.

Akut miyokart infarktüsü (AMİ), kalp kasının ciddi ve uzun süreli iskemisi nedeniyle hücre hasarı ve nekrozu sonucu gelişen koroner arter hastalığıdır.

Bilinç kaybı olanlar ile solunum, dolaşım, kanama vb. problemi olan bireyler belirlenerek, öncelikle müdahale edilmelidir. Bilinç kaybı olan bir kişiye önce "Nasılsın?" vb. sorularla sözel ve omuzlarından nazikçe sarsarak fiziksel olarak bilinç kontrolü yapılır. Bireyin solunum yolları açıklığı, solunum ve dolaşım kontrol edilmelidir. Olay yeri güvenliği sağlanmalıdır. Olay yeri güvenliği sağlanabiliniyor ise birey hareket ettirilmemelidir. Kişinin solunum ve dolaşımı yerinde fakat bilinci kapalıysa solunum ve dolaşımın rahat sürdürülebileceği yan yatırma pozisyonuna alınır, profesyonel ekiplerin gelmesi beklenir.

Birey kendine gelene kadar veya 112 Acil servis ekipleri gelene kadar yalnız bırakılmamalıdır. Kişiyle konuşurken ulaşılabilecek bir yakınının ev ya da cep telefonunun numarası alınmaya çalışılır.

Bilinç kaybı geçiren kişiye bilinci tamamen yerine gelinceye kadar herhangi bir sıvı ya da katı gıda ağız yoluyla verilmez.