Kırık Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık, çıkık ve burkulmalara olay yerinde doğru ve zamanında müdahalede bulunulmadığı zaman, yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilecek aynı zamanda yaşamsal tehlike oluşturabilecek komplikasyonlar görülebilir. Doğru ve zamanında müdahale komplikasyonları azaltacağı gibi ölüm oranlarını da düşürecektir. Bu nedenle kırık, çıkık ve burkulmalarda ilk yardım uygulamalarının bilinip uygulanması oldukça önemlidir.

Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Basit bir çatlak şeklinde olabileceği gibi, kemiğin tamamen birbirinden ayrılması ya da parçalanması şeklinde de olabilir. Kırığı oluşturan kuvvet, sadece kemiği kırmayıp beraberinde kemiğin etrafındaki deri, kas, tendon, ligament, damar, sinir yapıları ve komşu organları da yaralayabilir.

Kırıklar deri bütünlüğüne göre açık, kapalı ve komplike kırık olmak üzere üç grupta incelenir. Kırık uçların durumuna göre ayrılmış ve ayrılmamış kırık şeklinde gruplandırılır.

Kemik dokusunun özelliğine göre, travmatik, patolojik ve stres kırığı olarak gruplandırılır

Kırığın türü ne olursa olsun yaşamsal tehlikesi olan yaralanmalara öncelik verilir. Kırık yerine yerleştirilmeye çalışılmaz. Kırıklı bölgenin alt kısmında nabız, deri rengi, sıcaklık ve duyu kontrol edilir.

Göğüs, kaburga, köprücük kemiği ve kol kırıklarında yaralıya oturur ya da yarı oturur pozisyon verilir. Diğer tüm kırıklarda mümkünse sırt üstü yatış̧ pozisyonu verilir.

Aksi ispat edilinceye dek, hareket kısıtlılığı, şişlik, ağrı ya da kızarıklık varlığında

kemik dokuda kırık olduğu düşünülmeli ve bu bölge hareketsiz hâle getirilmelidir.

Çıkık, eklemlerin fazla zorlanması, çarpma, düşme ve darbe alma sonucunda, eklem kemiklerinden birinin bulunduğu yerden ayrılmasıdır.

Çıkığa en yatkın eklemler: omuz, dirsek, parmak, kalça, ayak bileği ve çene eklemleridir.

Çıkık belirtileri; hareket kısıtlılığı , ağrı, hassasiyet, şişlik ve kızarıklık, eklem bölgesinde şekil bozukluğudur. Çıkık eklem bulunduğu pozisyonda tespit edilmelidir.

Burkulma, eklemin normal hareket sınırının ötesinde bükülmesi ve gerilmesi sonucu, eklemde yer alan bağ ve kapsül gibi yapıların zedelenmesi veya yırtılmasıdır. Burkulma sıklıkla diz, ayak ve el bileğinde meydana gelir. Burkulmada ICE (Ice, Compression, Elevation) uygulaması önemlidir.

Kırıkta tespit, kırık bölgenin üstünde ve altında kalan eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır.

Omurga kırıkları felç olma olasılığının yüksek olduğu kırıklardır. Öncelikle temel yaşam desteği sağlanır ve ardından yaralı sırt üstü sert bir tahta/sedye üzerine yatırılır. Boyun, bel ve diz altı boşlukları doldurulur. Yaralının sedyeye yatırılmasında en az üç ilk yardımcıya ihtiyaç vardır.Birinci kişi baş ve boyun, ikinci kişi sırt ve kalçadan, üçüncü kişi bacak ve ayak bileğinden tutar. Boyun omuru kırıksa 4. kişi sadece başı tutar. Kesinlikle ayağı kaldırılmaz hareket ettirilmez. Hareketsizlik sağlanarak sedye ile sevki sağlanır.

Omurga kırığından şüphe edildiğinde hemen 112 Acil Yardım Merkezinden tıbbi yardım istenmelidir.

Burkulmada; soğuk uygulama , bandaj ve yükseltme önemlidir...

Kırık, çıkık ve burkulma belirtilerini ayırt etmek zordur. Kesin tanı hastane

ortamında yapılan tetkikler sonucunda konur. Röntgen çekilmeden kesin karar verilemeyeceğinden burkulmalar daima sanki kırıkmış gibi tespit edilmelidir.