İlk Türk İslam Eserleri

Türklerin dokuzuncu yüzyıldan itibaren İslamiyet’i benimseyip Müslümanlığı kabul etmeleriyle beraber önlerinde yeni bir sayfa açılmıştır. Türk ulusunun cihangirlik ruhu İslamiyet’in yayılma fikriyle birleşince, Türkler adeta İslam’ın sancaktarı olmuş ve cihan hâkimiyeti mefkûresi idealine ulaşmışlardır. Böylece kısa sürede çok geniş bölgelere yayılan Türkler, Türk dilini güçlü bir yazı dili oluşturma sürecine sokmuşlardır. Türklerin kitleler halinde Müslüman olmaya başlaması Karahanlı Devleti zamanında olmuştur. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han’ın miladi 932 yılında Müslümanlığı kabul ettiğini açıklaması ve devletin resmi dininin İslamiyet olduğunu ilan etmesiyle Türk yazı dili ve edebiyatında da yeni bir safhaya girilmiştir. Bu yeni dönem, literatüre "İslami Dönem Türk Edebiyatı" olarak geçmiştir. Böylece Orta Asya’da tek bir yazı dili halinde Hun Türkçesi, Göktürkçe, Eski Uygur Türkçesi dönemlerinden geçen Türk Dili, artık Karahanlı Türkçesi dönemiyle ve yine tek yazı dili şeklinde devam etmiştir. Yazı dili, Karahanlı devresinin başlamasından yaklaşık iki yüz yıl sonra Türklerin çok geniş alanlara yayılmasıyla beraber üç ayrı bölgede üç ayrı önemli lehçeye ve üç ayrı yazı diline bölünecektir.

Türklerin, Karahanlı devleti zamanında İslamiyet’i kabul etmelerinden dolayı ortaya çıkan yeni dönem Türk yazı diline, Karahanlı Türkçesi (Hakaniye Türkçesi) denilmiştir. Diğer bir deyişle İslami dönem Türk edebiyatının ilk halkasını Karahanlı Türkçesi (Hakaniye Türkçesi) devresi oluşturmaktadır. Dolayısıyla ilk Türk İslam eserleri de Karahanlı döneminde verilmiştir. Türk dil tarihinde bu dönem aynı zamanda Eski Türkçe devresinin kapanıp, Orta Türkçe devresinin açıldığı devredir. Bu devrenin ilk dönemlerinde gerek yeni dinin etkisi gerek nüfus hareketleri gerekse siyasi, sosyal ve kültürel değişmeler dili de derinden etkilemiştir. Müslümanlığı kabul eden Türkler, uzak doğu kaynaklı Budist-Maniheist kültürden Ortadoğu kaynaklı başka bir kültüre geçiş yapmışlardır. Bu geçiş, bütün sosyal ve kültürel kurumları esaslı biçimde etkilemiştir. Bu etkilerin izlerini en açık biçimde dilde de görülmektedir.

Esasında Hun, Göktürk, Uygur yazı dili geleneğinden beslenmiş olan ve bu yazı dili geleneğinin gelişmiş bir devamı olan Karahanlı Türkçesi döneminde Türk dili peş peşe ortaya konulan birbirinden değerli eserlerle dünyanın işlenmiş en zengin ve en edebi dillerinden birisi olduğunu da ispatlamış olmaktadır. Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atabetü’l-Hakayık, Divan-ı Hikmet, Kuran Tercümeleri gibi eserler Türkçe’nin zirve eserleridir. Bu eserlerle Türkçe bir kültür ve bilim dili olma hüviyetine haiz olduğunu göstermiş olmaktadır. Söz konusu eserler, Orta Türkçe devresinin ilk aşaması olan Karahanlı Türkçesi eserleridir ve İslami dönem Türk yazı dilinin ilk eserleri olmaları hasebiyle de “İlk Türk İslam Eserleri” olarak kayda geçmişlerdir. Yine bu eserler, Orhun Abideleri gibi tüm Türk dünyasının ortak şaheserleridir. Bu ünitede “İlk Türk İslam Eserleri” olan Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atebetü’l-Hakayık, Divan-ı Hikmet ve Kuran Tercümeleri tanıtılmıştır.