Enformasyon Toplumu Tartışmaları

Makineleşmeyi temel alan Sanayi Devrimi ile Sanayi Toplumuna geçiş sağlanmıştır. Enformasyon teknolojilerini temel alan teknoloji devrimiyle de Enformasyon Toplumu’na geçilmekte olduğu görülmektedir.

Enformasyon Toplumu ve İlgili Kavramlar

Günümüzde ‘bilişim çağı’ ya da ‘enformasyon çağı’ ve “bilişim toplumu” ya da “enformasyon toplumu” deyimlerinin pek sık kullanıldığı görülmektedir. Her iki kavramın da İngilizcede ‘information era’ ve ‘information society’ karşılığında kullanıldığı görülmektedir. Enformasyon toplumu ile ilgili bazı önemli kavramlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:

Enformasyon, Veri ve Bilgi

İnsanlar için anlamlı olan ve kullanılabilir bir şekle getirilen veriye enformasyon denmektedir. Veri ise örgütlerde veya fiziksel çevrede meydana gelen olayları temsil eden, insanların anlayabileceği ve gerektiğinde kullanabileceği şekilde ayarlanıp düzenlemeden önceki ham gerçekler yığını olarak tanımlanabilir.

Enformasyon Teknolojisi

Enformasyon teknolojisi, genel olarak, teknolojik gelişmelerle birlikte sunulan imkanlar dâhilinde enformasyon ile bilginin, insanların yönlendirmesi ile bilgisayarlar tarafından elektronik ortamda yeniden yapılandırılma, biriktirilme, işlenme, aktarılma, sergilenme, organizasyonu yapma ve tüm bunların sonucu olarak kullanılmaları olarak tanımlanabilir.

Enformasyon Toplumu

Enformasyon toplumu, insanların yaşamlarında meydana gelen çeşitli enformasyonlara kolay erişebilmelerine olanak sağlayan, sonrasında bu enformasyonu bilgiye dönüştürebilmelerini gerçekleştiren ve dolayısıyla kendilerini yaşadıkları çağa uygun olarak geliştirebilmelerine olanak tanıyan bir toplum olarak tanımlanmaktadır.

Enformasyon Toplumunda Ekonomik, Teknolojik Gelişmeler ve Değişen Toplum Yapısı

Ekonomik Bir Sektör Olarak Enformasyon Toplumu

Enformasyon toplumundaki meslek yapısı sanayi toplumundaki meslek yapısından daha farklı bir meslek yapısı olarak görülmektedir. Bu toplumda sanayi toplumunun mavi yakalı işgücünün yerini beyaz yakalı işgücüne bırakmıştır.

Bilgi ve İletişim Tekmolojileri Bağlamında Enformasyon Toplumu

Enformasyon çağında teknoloji sayesinde bilgi üretimi, işlenimi ve dağıtımı büyük önem kazanmıştır. İnsanlar yoğun bir biçimde bilgisayar ve televizyon gibi iletişim araçlarına maruz kalmaktadırlar. Özellikle 1970’lerden sonra yayılan teknolojik imkanlar, ekonomik hayatı ve toplumsal yaşamı etkilemiştir. “Enformasyon devrimi” olarak tanımlanan bilgi teknolojisindeki bu gelişmeler toplumları bilgisayara bağımlı kılmaya başlamıştır.

Enformasyon Toplumu Tartışmaları

Enformasyon toplumu üzerine birçok düşünür fikirlerini beyan etmiş ve bunun üzerine de birçok çalışma yapılmıştır. Bu isimlerden ilk olarak Daniel Bell’den bahsetmek gerekir. Bell, sanayi sonrası toplum olarak adlandırdığı bu toplum biçiminde temel dinamiğin enformasyon olduğunu ve buna dayandığından bahseder. Diğer bir isim Japon toplumbilimci Yoneji Masuda’dır.

Bu konuda Alvin Toffler, Enformasyon Toplumu’nu, daha çok “teknolojinin gelişmesinin sonucu” olarak görmektedir. Medya üzerine çalışmalar yaparak küresel köy kavramını ortaya atan Marshall McLuhan ise, “elektronik iletişim araçlarının baskın olduğu ve bu araçlar sayesinde küresel köy ortamının yaşandığı bu toplumun ” enformasyon toplumu olduğunu söyler. Bu yeni oluşan toplumsal yapının daha önce gerçekleşen ‘Mekanik Çağı’n etkisini azaltacağı hatta sileceğinden bahseder. Peter Drucker’in bilgi toplumu olarak adlandırdığı bu toplum için “Temel ekonomik kaynak, yani üretim araçları artık doğal kaynaklar, sermaye, emek değildir. Buradaki en önemli kaynak ‘bilgi’dir ve gelecekte de bilgi olacaktır” sözlerini ifade etmektedir. Bu konuda Manuel Castells ise network (ağ toplumu) ya da bilgi (enformation) toplumu olarak gördüğü bu toplumsal dönüşümde gelişmenin ve üretimin bilgi ağlarıyla ve bilişim sistemleriyle birlikte örgütlerin oluştuğundan bahsetmektedir.

Masuda enformasyon toplumundan ilk olarak bahseden kişidir. Ona göre enformasyon toplumunda temel dinamik enformatik üretimdir. Enformasyon toplumunun sanayi toplumundan en büyük farkı, onda maddi üretim önemliyken, enformasyon toplumunda önemli olan enformasyonun kendisidir.

Enformasyon Toplumunda Ortaya Çıkan Sorunlar

Enformasyon toplumu ile birlikte toplumsal olarak birçok sorun ortaya çıkmıştır. Bunlardan en önemlileri psikolojik, hukuksal ve gözetim sorunlarıdır.

Psikolojik Sorunlar

Enformasyon toplumuna geçişle birlikte psikoloji araştırmalarında genel olarak kişilerarası ilişkiler, değişen kimlik yapıları, insanların kendilik arayışları, davranışsal ve duygusal bazı sorunların daha çok ön plana çıktığı ve bunlara yönelik inlemelerin yapılmaya başlandığı görülmektedir.

Hukuksal Sorunlar

Enformasyon toplumunda telif haklarına, patentlere, markaların ve ticari sırların ihlaline her alanda ve her yerde rastlanabilmektedir. Ayrıca fikri mülkiyet hakkında da tartışmalar sürüp gitmektedir.

Gözetim Sorunları

Enformasyon toplumunda teknolojinin sunduğu imkânlarla birlikte ‘gizliliğin’ ve ‘şeffaflığın’ iktidar ilişkileri bağlamında iç içe girdiği de görülmektedir. Bireylerin düşünceleri, eylemleri ve tercihleri gitgide şeffaflaşırken egemen güçler de bu teknolojiler sayesinde alabildiğince gizli kalmaktadır.

Günümüzde gözetleme yayılmış, merkezileştirilmiş, düzensizleştirilmiş ve her şehrin düzenlenmesinin bir parçası olmuştur.

İster dar manada radyo, televizyon, gazete ve dergiler yoluyla verilen bilgi ve haberi esas alınsın, ister en geniş anlamda bütün ayrıntılarıyla bilinç endüstrisini esas alınsın enformasyon çağın en yaygın ve etkin egemenliklerini elinde tutmaktadır. Sinemayı, eğlenceyi, seyahati, müziği, sporu, giyim-kuşamı ve nihayet yeme içmeyi bu endüstriden azade düşünmek ve enformasyonu kavram olarak ne bilginin ne de haberin kalıpları içine sıkıştırmak pek mümkün değildir.