Reklamların Hukuki Denetimi
Reklam, Ticari İletişim ve Gizli Ticari İletişim Kavramları
Reklam
Reklam; tüketicileri veya müşterileri belirli bir ürün, marka veya fikrin varlığı hakkında uyarmak ve bunlara karsı olumlu tutumlar yaratmak amacıyla hazırlanan belirli bir bedel karşılığında göze ve/veya kulağa seslenen ortamlarda yayınlanan, yüz yüze satış dışında kalan tanıtım faaliyetleridir.
6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun m. 3/1-(ş) hükmü ise radyo ve televizyon reklamlarının; taşınmazlar, hak ve yükümlülükler dâhil olmak üzere mal veya hizmetlerin teminini teşvik etmek, bir amaç veya düşünceyi yaymak veya başka etkileri oluşturmak amacıyla ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı gerçek ve tüzel kişi tarafından, bir ücret veya benzeri bir karşılıkla yapılan her türlü duyurular veya öz tanıtım yayınları oldukları yönünde bir tanım getirmektedir.
Ticari İletişim
6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile reklamın yanı sıra reklam anlamına gelebilecek tele-alışveriş, program desteklemesi ve ürün yerleştirme kavramlarını içeren ticari iletişim tanımı mevzuatımıza girmiş oldu. O hâlde ticari iletişim kavramı, reklamdan başka, reklam anlamına gelebilecek tele-alışveriş, program desteklemesi ve ürün yerleştirme kavramlarını da bünyesinde bulunduran bir üst kavramdır.
6112 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (z) bendinde ticari iletişim; radyo ve televizyon reklamları, program desteklemesi, tele-alışveriş ve ürün yerleştirmeyi de kapsamak üzere, ekonomik bir faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişinin, ürün, hizmet veya imajını, doğrudan veya dolaylı olarak tanıtmak amacıyla tasarlanmış sesli veya sessiz görüntülerin bir ücret veya benzeri bir karşılıkla ya da öz tanıtım amacıyla bir programla birlikte ya da bir program içine yerleştirilerek verilmesi olarak tanımlanmıştır.
Gizli Ticari İletişim
6112 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde gizli ticari iletişim: Medya hizmet sağlayıcı tarafından reklam yapmak maksadıyla veya kamuyu yönlendirebilecek şekilde; mal veya hizmet üreticisinin faaliyetinin, ticari markasının, adının, hizmetinin ve ürününün reklam kuşakları dışında ve reklam yapıldığına ilişkin açıklayıcı bir ses veya görüntü bulunmaksızın programlarda sözcükler veya resimler ile tanıtılması olarak tanımlanmıştır.
6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’da Ticari İletişim
Radyo ve televizyon yayıncılığının, düşünceyi açıklama özgürlüğünün önemli bir aracı olduğu göz önünde bulundurulursa, bu kitle iletişim araçlarının nasıl toplumsal bir fonksiyon gördüğü ve ne derece kamusal öneme sahip bulunduğu anlaşılmış olacaktır. Radyo ve televizyon yayıncılığının amacı doğrultusunda kamu yararına uygun gerçekleştirilebilmesi, ticari iletişimin belirli kurallar çerçevesinde yürütülmesini gerektirmektedir. 6112 sayılı Kanun’da bu ilkeler ticari iletişimin genel esasları başlığında düzenlenmiştir.
2954 sayılı TRT Kanunu’nda Ticari İletişim
Reklamlara ilişkin esaslar ise 2954 sayılı TRT Kanunu’nun 26. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, TRT, görev ve yayın esaslarına uymak kaydıyla gerçek kişiler, kurumlar ve özel hukuk tüzel kişilerince de hazırlanan programlı veya programsız reklam kuşaklarını radyo ve televizyondan yayınlayabilir.
Ancak bu reklam yayınlarında; halkı aldatıcı, yanıltıcı, haksız rekabete veya karşılıklı cevaplamaya yol açıcı, diğer ürün veya nitelikleri kötüleyici, herhangi bir ürünün israfını telkin veya ima edici ve genel olarak memleketin ekonomik durumuna zarar verici hususlara yer verilmez, siyasi propaganda yapılamaz.
6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da Ticari İletişim
6502 sayılı Kanun bir kısım başlığı tamamen ticari reklama ayrılmıştır. Kanun’un altıncı kısmının başlığı “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar”dır. Bu kısımda ticari reklama ilişkin genel ilkelere ve haksız ticari uygulamalara ilişkin esaslara yer verilmiştir. Ayrıca bu kısımda Reklam Kurulu da düzenlenmiştir.
4207 Sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da Ticari İletişim
4207 sayılı Kanun’da tütün ürünlerinin ticari iletişimiyle ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Bu düzenlemeyle tütün ürünlerinin reklam ve tanıtımı yasaklanmıştır. Kanun’un “Diğer koruyucu önlemler” başlıklı 3. maddesinde bu yasaklar düzenlenmektedir.