İdari Yargıda Kanun Yolları-II

Temyiz

Temyiz Kavramı

Temyiz, hukuk dilinde, bir derece mahkemesince verilen nihai kararın, üst mahkeme tarafından hukuka uygunluk açısından denetlenmesi anlamına gelmektedir.

Temyiz Edilebilecek Kararlar

Yargısal kararlar, nihai kararlar, danıştay dava dairelerinin nihai kararları, bölge idare mahkemelerinin nihai kararları ve ısrar kararları temyiz edilebilir.

Temyiz Başvuru Süresi

Kural olarak temyize başvuru süresi, kararın ilgiliye tebliğinden itibaren otuz gün olarak belirlenmiştir. Fakat İYUK istisnai temyiz süreleri de öngörmektedir.

Temyiz Talebinde Taraflar

Kural olarak temyizde hukuki yararı bulunan davanın tarafları temyiz talebinde bulunabilir.

Temyiz Dilekçesinin Verileceği Yerler

Temyiz dilekçeleri kural olarak temyize konu kararı veren mahkemeye verilir. Yahut kararı veren mahkemeye gönderilmek idare veya vergi mahkemesi başkanlıkları, idare veya vergi mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk hâkimlikleri, yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına verilir.

Temyiz Dilekçesi Üzerinde Ön İnceleme

Temyiz dilekçesi, temyize konu olan kararı veren mahkemeye ulaştığında, mahkeme dosyayı temyiz merciine göndermeden önce kendisi bir ön incelemeye tabi tutar; (a) Temyiz dilekçesin kanunda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı, (b) Gerekli harçların ödenip ödenmediği, (c) Temyiz dilekçesinin süresinde verilip verilmediği incelenir.

Temyiz Mercileri

(a) Danıştay Daireleri: İstinaf mahkemesi olarak bölge idare mahkemelerince istinaf incelemesi sonunda verilen ve temyize tabi kararların temyiz merci Danıştayın ilgili daireleridir.

Öte yandan İYUK 20/A ve 20/B maddelerinde düzenlenen ivedi yargılama usulünde, ilk derece mahkemelerinin verdiği kararların temyiz merci de Danıştayın ilgili daireleridir.

(b) Dava Daireleri Kurulu: Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda verdiği kararlarda ve bölge idare mahkemelerinin ısrar kararlarında temyiz merci, konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruludur.

Temyiz Sebepleri

(1) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması.

(2) Hukuka aykırı karar verilmesi.

(3) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması.

Temyiz İncelemesi

Hukuka uygunluk denetimi yapılır: Temyiz aşamasında yeni olaylar ve deliler ileri sürülemez.

Temyiz merci, temyiz talebi ile bağlı değildir: Temyiz merci dosya münderecatında taraflarca ileri sürülmeyen bir temyiz sebebi bulursa kararı bozar.

Ön inceleme yapılır: Bu ön incelemede;

a) temyiz başvurusunun ehliyetli kişi tarafından yapılıp yapılmadığı,

b) süresinde yapılıp yapılmadığı,

c) dilekçenin gerekli unsurları taşıyıp taşımadığı gibi hususlar incelenir.

Temyiz aşamasında duruşma mümkündür: Mahkeme talep üzerine ya da resen duruşma yapılmasına karar verebilir

Temyiz İncelemesinin Sonuçları

a. Onama kararı: Kararın tümüyle hukuka uygun bulunması sebebiyle onama; gerekçe değiştirilerek onama, düzelterek onama şeklinde olabilir.

b. Bozma kararı: Temyiz incelemesi sonunda Danıştay;

a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,

b) hukuka aykırı karar verilmesi,

c) usul hükümlerine uyulmamış olunması sebeplerinden birinin varlığını tespit ederse kararı bozar.

-Kararların kısmen onanması ve kısmen bozulması hâllerinde kesinleşen kısım Danıştay kararında belirtilir. Bu durumda onanan kısım kesinleşmiş olur ve bu kısım için yeniden yargılama yapılamaz.

Derece Mahkemesinin Tutumu

Temyiz mercii kararı bozduğunda, dosyayı tekrar karar verilmek üzere kararı veren mahkemeye gönderir.

Dosyayı alan mahkeme temyiz merciinin bozma kararı üzerine iki biçimde hareket edebilir; Bozmaya uyma kararı veya daha evvel verdiği kararın isabetli olduğu kanaatini taşıyorsa Israr kararı verebilir

Israr kararının temyizi: Israr kararı da yeni bir karar olduğundan, temyiz edilebilir. Bu durumda temyiz yeri, konusuna göre ya Vergi Dava Daireleri Kurulu ya da İdari Dava Daireleri Kuruludur.

Temyiz Aşamasında Yürütmenin Durdurulması

Talep olması ve kanunun aradığı şartların bulunması hâlinde temyiz aşamasında yürütmenin durdurulması mümkündür.

Yargılamanın Yenilenmesi

Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olan Kararlar

Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin “esas” hakkında vermiş oldukları “nihai ve kesinleşmiş” kararlarına karşı, yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilebilir.

Yargılamanın Yenilenmesine Başvuru

Davanın taraflarından, yargılamanın yenilenmesinde hukuksal bir menfaati olan taraf, yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilir.

Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri

Yargılamanın yenilenmesi sebepleri kanunda tek tek sayılmıştır, bu sebepler kıyas yoluyla genişletilemez:

1. Karardan sonra yeni bir belgenin ortaya çıkması

2. Hükme esas alınan belgenin sahteliğinin anlaşılması

3. Hükme esas alınan ilamın kesin bir hükümle kalkması

4. Bilirkişinin gerçeğe aykırı rapor vermesi

5. Hile kullanılmış olması

6. Yetkisiz kimselerin huzurunda davanın görülmesi

7. Davaya bakması yasak olan hâkimin hüküm vermesi

8. Çelişik hükümlerin varlığı

9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararı

İlk İnceleme ve Esastan İnceleme

İlk inceleme: Yargılamanın yenilenmesi dilekçesini alan mahkeme, dilekçeyi karşı tarafa tebliğ etmeden önce bir ön incelemeye tabi tutar. Kanunda aranan şartları taşımayan dilekçeleri reddeder.

Esas inceleme: İleri sürülen yargılamanın yenilenmesi sebebi ya da sebeplerinin bulunmadığı, yani talepte bulunanın haksız olduğu kanaatine ulaşılırsa, talep reddedilir.

Talebin kabulü: Talep haklı görülürse, olay hakkında yeniden inceleme yapılır. Bu inceleme sonucunda mahkeme iki ihtimalle karşılaşabilir. Birincisi yargılamanın yenilenmesi sebebi var olsa bile, eski kararını yerinde bulur ve onu yineler. İkinci ihtimal önceki kararını kısmen ya da tamamen değiştirir.

Kanun yolu: Yargılamanın yenilenmesi talebi üzerine verilen karar, eski hükmün aslının altına yazılır. Bu karar kurul hâlinde verilmişse temyiz edilebilir, tek hâkimle verilmişse itiraz edilebilir.