İdari Yargıda Kanun Yolları-I

Kanun Yolu Kavramı ve Çeşitleri

Kanun Yolu Kavramı

Bir davada kararın aleyhine olduğunu düşünen tarafın, bir üst mahkemeye başvurarak davanın tekrar gözden geçirilmesini talep etmesine, kanun yolu ya da kararlara karşı başvuru yolu adı verilmektedir.

İstinaf

Tanımı ve Hukuki Mahiyeti

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin henüz kesinleşmemiş nihai kararlarının hem maddi hem de hukuki yönlerden denetlenerek hukuka aykırılıkların ortadan kaldırılmasını içeren bir kanun yoludur.

İstinaf mahkemesi, davayı hukuki ve maddi yönlerden tekrar inceleme, gerektiğinde yeniden delil araştırması yapma, hukuka aykırı bulduğu kararı kaldırarak yeniden karar verme yetkilerine sahiptir.

İstinafa Tabi Kararlar

İstinaf, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararlar için öngörülen bir kanun yoludur.

Bir mahkeme kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilmesi için aşağıdaki şartlar aranır:

(a) İlk derece mahkemesi kararının varlığı,

(b) Nihai kararın varlığı,

İstinaf Yolu Kapalı Kararlar

İlk derece mahkemelerinin kararlarının tamamına karşı, istinaf kanun yoluna gidilememektedir. İstinaf yolu kapalı olan kararlar da bulunmaktadır.

a. Kanunun 45/1. maddesinde sayılan konular: Konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi, tam yargı ve idari işlemlere karşı açılan iptal davalarına karşı istinaf yolu kapalıdır.

b. İvedi yargılamaya tabi konular: İstinaf yolu kapalı olan kararların ikincisini doğrudan temyize tabi tutulan kararlar oluşturmaktadır.

İstinaf Başvurusunun Süresi ve Şekli

İstinafa başvuru süresi: İstinaf başvuru süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren otuz gündür.

İstinaf başvuru şekli: İstinaf başvurusunun yapılış şekline gelince; “istinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir” (m. 45/2).

Buna göre istinaf başvurusu, bölge idare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış bir dilekçe ile olacaktır. İstinaf başvuru dilekçesi, kanunun 3. maddesinde belirtilen koşullara uygun şekilde hazırlanmalıdır. Yine istinaf dilekçesi, kanunun 4. maddesinde belirtilen yerlere verilebilir

İstinaf dilekçesi doğrudan bölge idare mahkemesine verilemez. Zira hem dosya ilk derece mahkemesindedir hem de dosyanın tekemmülü ilk derece mahkemesi tarafından gerçekleştirilecektir.

İkaz: İstinaf dilekçesinde, yürütmeyi durdurma talebi de varsa, ilk derece mahkemesi sadece dilekçenin usule uygun olup olmadığını denetledikten sonra, dosyayı doğrudan istinaf merciine gönderir. Dosyanın tekemmülü, istinaf merciince gerçekleştirilir.

Katılma yoluyla istinaf: İstinaf süresini geçiren taraf, süresinde verilen karşı tarafın istinaf dilekçesine cevap verirken, istinaf başvurusunda bulunabilir.

İstinaf Yoluna Başvurabilecekler: Davanın tarafları istinaf isteminde bulunabilir. Fakat istinaf başvurusunda bulunanın, bu başvuruda bir menfaati, hukuki yararı yoksa, istinaf başvurusu reddedilir.

İstinaf Sebepleri

-İlk derece mahkemesinin olaylara, delillere, hukuki sebeplere ilişkin değerlendirmesi konusundaki eksilik ve yanlışlıkları ile usul hukuku veya maddi hukuka ilişkin hatalar yapılmış olması istinaf sebebi olabilir.

İstinaf dilekçesinde, sebebinin açıkça belirtilmesi zorunlu değildir.

Ön İnceleme: İstinaf dilekçeleri, istinaf yoluna tabi kararı veren mahkemeye verilir. Mahkeme dosyayı istinaf merciine göndermeden önce, aşağıdaki hususlar bakımından bir ön incelemeye tabi tutar:

-İstinaf dilekçesinin, kanunun 3. ve 4. maddesindeki şekil şartlarına uyup uymadığı:

-İstinaf dilekçesinin süresinde verilmiş olup olmadığı

-Kararın, istinafa tabi bir karar olup olmadığı.

-Gerekli harçların ödenip ödenmediği

İstinafta Görevli Merci: İstinaf incelemesinde yetkili merci, kararı veren mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesidir.

İstinaf İncelemesi

(a) İstinaf başvurusunun incelenmeksizin reddine karar verilmesi: konusu 5000 TL üzerinde olmayan davalar kesin olup istinaf yolu kapalıdır, bu durumda istinaf başvurusu incelenmeksizin reddine karar verilir.

(b) İstinaf talebin reddine karar verilmesi: Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

(c) Düzelterek aynı kararın verilmesi: Bölge idare mahkemesi istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin kararında bazı maddi hatalar tespit ederse, bu maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.

(d) Gerekli incelemeler yapılarak esas hakkında karar verilmesi: Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir ve gerekli incelemeleri yaparak ya dava konusu idari işlemin iptaline ya da davanın esastan reddine karar verir.

(e) Dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesi: Davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

İstinaf İncelemesi Sonunda Verilen Kararın Kesinliği

Bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesi sonunda verdiği kararlardan bazıları kesin olup bunlar aleyhine temyiz yoluna başvurulamaz.

-Bölge idare mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin ilk inceleme üzerine verdiği kararların istinaf incelemesi sonunda verdiği kararları kesindir.

-Bölge idare mahkemelerinin 46’ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir.

İstinaf Aşamasında Yürütmenin Durdurulması

İstinaf aşamasında, mahkeme kararlarının yürütülmesinin durdurulmasına ancak “teminat” karşılığında karar verilebilir.

İstisnalar:

(a) İptal davalarında teminat istenmeyebilir.

(b) Davanın tarafı olan idareden teminat alınmaz.

Kararın bozulması yürütmeyi durdurur: İstinaf incelemesi sonunda, ilk derece mahkemesi kararı hakkında kaldırma kararı verilirse, bu karar, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur.

Kararın Sonuçları: Yargılamanın yenilenmesi üzerine verilen kararın, önceki hükmü, geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır.