Ceza Yargısında Kanun Yollarına ilişkin Yazışmalar

Kanun yolları, mahkeme/yargılama makamları tarafından verilen kararların aynı veya bir başka mahkeme tarafından yeniden incelenmesine ve kararlarda hukuka aykırılık veya maddi yönden hata bulunması hâllerinde bu kararların düzeltilmesine olanak sağlayan yasal yollardır.

Kanun yolları, olağan ve olağanüstü kanun yolları olmak üzere ikili bir ayırıma tabi tutulabilir. Kesinleşmemiş karar ve hükümler için başvurulabilecek kanun yollarına "olağan kanun yolları"; kesinleşmiş karar ver hükümler için başvurulabilecek kanun yollarına ise "olağanüstü kanun yolları" denmektedir.

Olağan kanun yolları, itiraz, istinaf ve temyizdir; olağanüstü kanun yolları ise Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın itirazı, kanun yararına bozma ve yargılamanın yenilenmesidir.

Cumhuriyet savcısı, şüpheli/sanık, katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler, hukuki menfaatleri bulunmak koşuluyla kanun yollarına başvurabilirler.

Kanun yollarının amacı, bir hâkim veya mahkeme tarafından verilen kararın, kararı veren merci veya bir üst merci tarafından maddi ve/veya hukuki açıdan yeniden incelenmesidir.

İtiraz, kural olarak hâkimlik ve kanunda açıkça belirtilen hallerde mahkeme kararlarına karşı başvurulabilecek olağan kanun yoludur. İtiraz yoluna başvurulması kural olarak o kararın icra edilmesine engel olmaz. Ancak itiraz merci talep üzerine veya resen kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması kararı verebilir.

İtiraz, kanunda ayrık bir düzenleme yoksa itiraz edilecek kararın öğrenilmesinden (tefhim veya tebliğden) itibaren 7 gün içerisinde yapılabilir. İtiraz dilekçeyle veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Zabıt kâtibi, ilgilinin beyanını tutanağa geçirerek hâkime onaylatır.

İtiraz merci, yaptığı inceleme neticesinde itiraz konusu hakkında kabul ya da ret kararı verebilir. Merci, itirazı haklı bulursa itirazın kabulüne karar verir. Bu durumda, merci aynı zamanda itiraz konusu hakkında da yeni bir karar verir. Merci, itiraza konu kararda hukuka aykırılık veya maddi yönden hata bulunmaması hâllerinde, itirazı reddeder. Merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesin olduğundan, itirazın reddi hâlinde karar kesinleşir.

İstinaf, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların gerek hukuki gerekse de maddi yönden yeniden denetlenmesine imkân sağlayan kanun yoludur.

Kural olarak ilk derece mahkemesi tarafından verilen bütün kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Bazı kararlar, ara karar mahiyetinde olduğu için hatalı olsalar dahi hemen istinafa başvurulamaz. Nihai karar verildikten sonra ise kanun yoluna başvurulurken ara kararın hatalı olduğu ileri sürülebilir ve bu husus istinaf mahkemesi tarafından değerlendirmeye alınır.

Temyiz, bölge adliye mahkemesi tarafından verilen (CMK m.289’da dayanarak verdiği kararlar dışındaki) kararlar ile hükümden önce verilip de hükme esas teşkil eden ve başkaca kanun yolu öngörülmemiş ara kararlara karşı başvurulabilecek kanun yoludur.

Yargılamanın yenilenmesi, mahkemeler tarafından verilerek kesinleşmiş karar ve hükümlerin, kanunda sınırlı olarak sayılan bazı hâllerin gerçekleşmesi durumunda, kararı veren mahkeme tarafından yeniden incelenmesine olanak sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur.

Yargılamanın yenilenmesi kural olarak duruşmalı olarak yapılır.