Veteriner Hekimliği ve Hayvan Etiği, Temel Kavram ve Yaklaşımları

Etik genel anlamda insan davranışlarında iyiye yönelme ve iyi olanı seçmeyi konu alan, felsefenin bir alt disiplini olarak tanımlanmaktadır. Etik insanların ne yapması gerektiğiyle ve neyin doğru neyin yanlış, neyin iyi neyin kötü olduğuyla ilgilenir.

Etik kısaca insan eylemlerini konu alır. Etik bir eylemi ahlaki açıdan iyi bir eylem yapan niteliksel durumu sorgular. Etiğin konusunu genel olarak ise ahlaki yargılar ve eylemler oluşturmaktadır.

Etiğin amacı genel olarak üçe ayrılabilir;

I) Günlük hayatımızdaki alışkanlıklardan yola çıkarak, insan eylemlerinin iyi olarak değerlendirildiği koşulları araştırmak.

II) Ahlaki meşruiyetleri bakımından insan pratiğinin eleştirel açıdan nasıl değerlendirilebileceğini öğrenmek.

III) Kendi eylemi üzerinden eylemi gerçekleştiren kişinin aydınlanması ve ahlaki yetkinlik ile toplumsal sorumluk arasındaki temelleri anlaması istenir.

Ahlak kelimesi farklı bilim insanları ve yazarlar tarafından çeşitli şekillerde tanımlanmaktadır. Belirli bir zaman diliminde, belirli bir yerde, belirli bir grup ya da toplum üyeleri tarafından benimsenmiş olan, bireylerin birbirileriyle olan ilişkilerini düzenleyen davranış, kural, yasa ve ilkeler bütünü olarak tanımlanabilir. Etik ise ahlaksal olan eylemin özünü ve temellerini araştıran, bu alandaki sorunları ele alıp inceleyen bir bilim alanı olarak ifade edilmektedir.

Deontoloji “ödevler bilgisi” ya da “yükümlülükler bilgisi” anlamında kullanılmakla veteriner hekimliğ alanında düşünüldüğünde veteriner hekimlerin hastalarına, hasta sahiplerine, meslektaşlarına, yardımcı sağlık personeline, paramedikal meslek sahiplerine ve devlete / topluma karşı görev ve sorumluluklarını, davranışlarını inceler; veteriner hekimlerin milletine ve insanlığa, hayvanlara yararlı olabilme yollarını öğretir.

Etiğin bir kolu olan “veteriner hekimliği etiği” de; veteriner hekimliği uygulamalarında neyin iyi neyin kötü, neyin doğru neyin yanlış, neyin adaletli neyin adaletsiz olduğuyla ilgilenir. “Veteriner hekimliği etiği” hem hayvanlarla hem de hayvanlara sağlık hizmetini sağlayan veteriner hekimler ve veteriner yardımcı sağlık personelinin de içinde bulunduğu bir etik anlam içermektedir.

Hayvan kullanım etiği hayvanların insanlar tarafından kullanıldığı her türlü amaç için uygulamaların etik boyutunu araştıran bir alan olarak tanımlanabilir.

Hayvan refahı kısaca hayvanın yaşam kalitesini ifade eden bir kavramdır. Hayvanın fiziksel ve zihinsel olarak sağlık durumu, mutluluğu ve uzun yaşam gibi özelliklerini ifade etmektedir. Hayvan refahı hareketi hayvanların insanlar tarafından kullanılmasına izin vermekle birlikte bunun insani yöntemlerle yapılmasını savunur. Hayvan hakları savunucuları ise insanî bir biçimde de yapılsa insanların faydasına ve çıkarına olabilecek hayvan kullanımı ve hayvan öldürülmelerine ahlaki gerekçelerle karşı çıkarlar.

Veteriner hekimliği uygulamalarında ödev, hak ve erdemli davranışların neler olduğunu ortaya koyan yazılı metinlere etik kod adı verilmektedir. Etik kodla ilgili uygulayıcıların erdem sahibi insan olması temel kavramlardan biridir.

Veteriner hekimlerin mesleki uygulamaları sırasında karşılaştıkları problemlerin çözümünde etik ilke ve prensipler aracılığıyla etik karar verme yetisine sahip olmaları gerekir. Etik alanında bu sürece etik karar verme süreci (EKVS) denilmektedir.