Katılım Sigortası

Katılım Sigortası, uluslararası alanda “Tekafül”, “İslami Sigorta” olarak geçmektedir. Tekafül, Arapça kafala kelimesine dayanmaktadır, diğerinin zararını üstlenme, kefil olma ve ortak sorumluluk gibi anlamlara gelmektedir. Tekafül, katılımcılar arasında yardımlaşma esasına dayanmaktadır. Tekafül, yani ülkemizdeki resmi adıyla katılım sigortası, İslam Dünya’sının geleneksel sigortacılığa karşı olan görüşleri neticesinde ortaya çıkmış ve geliştirilmiştir. Günümüzdeki katılım sigortası sistemine benzer ilk örnek 1979 yılında Sudan’da ortaya çıkmıştır.

Fıkhi olarak bakıldığında ise katılım sigortasının temel kuralları aşağıdaki gibi özetlenebilir:

• Faiz (riba) yasaktır.
• Aşırı risk (maisir) alınmamalıdır.
• Sözleşmede belirsiz veya netleştirilmemiş hususlar (gharar) yer almamalıdır.
• Kâr/zarar paylaşımı ilkesi esas alınmalıdır.
• Biriken fonlar şeriat prensiplerine uymayan hiçbir alanda veya enstrümanda kullanılmamalıdır.

Katılım Sigortası ve Geleneksel Sigortanın Karşılaştırılması

Katılım ve geleneksel sigorta aynı amaca hizmet etmekte ise de temel farklılıklar söz konusudur. Katılım sigortası tamamen gönüllülük esasına dayandığından, katılımcıların ödedikleri teberrü (bağış) adıyla anılır, geleneksel sigortada ise prim denilmektedir.

Katılım sigortasında toplanan bağışlar katılım fonunda toplanmaktadır, geleneksel sigortada ise şirket toplanan primlere sahiplik yapmaktadır. Katılım fonunun sahipleri katılımcıların kendisi olduğundan, oluşabilecek underwriting zararına da katlanmak zorunda kalırken, geleneksel sigortada, sigorta şirketi bu riski kendisi üstlenir.

Dönem sonunda katılım fonunda bakiye kalması durumunda, yani kâr oluşması durumunda, katılım sigorta şirketi bu rakamı katılımcılara iade etmektedir veya katılımcılar adına bağışlar yapılmaktadır. Ancak geleneksel sigortada, şirket kendisine kâr yazmaktadır. Geleneksel sigortada, yatırıma yönlendirme durumu yasal mevzuat dahilinde esnek iken, katılım sigortasının İslami şartlara uygun olması şartları aranmaktadır, geleneksel sigortada olduğu gibi esnek değildir.

Katılım Sigortası Modelleri

Katılım Sigorta sistemi, birçok ülkede bazı farklı uygulamalarla yapılmaktadır. Katılım sisteminin gelişmesi, farklı coğrafyalarda farklı müşteri kitlelerinin beklentileri ve risk algıları çeşitli modellemelerin yapılmasını gerekli kılmıştır. Hali hazırda dünya genelinde yaygın olarak tercih edilen 5 katılım sigortası modeli bulunmaktadır. Bunlar;

• Müdarebe Modeli,
• Vekâlet Modeli,
• Hibrit Model,
• Ta’Awuni Model (Kooperatif)
• Vekâlet- Vakıf Modeli’dir.

Katılım Reasüransı

Katılım reasüransı (retakaful), reasüransın İslami sigorta eşdeğeridir. Bir katılım sigortası şirketinin (retakaful şirketi) başka bir katılım sigortası şirketinin (sedan şirket) üstlendiği risklerin tümünü veya belli bir kısmını üstlenmeyi kabul ettiği bir anlaşmadır. Günümüzde, katılım sigortası sektöründe, özelliklede hayat dışı katılım sigortası branşlarında teminat tutarlarında artış meydana gelmiştir. En büyük katılım sigortası şirketin bile muhtemel zararları tek başına kendi kaynaklarından karşılayamama durumu ortaya çıkmıştır. Katılım sigortası şirketi, üzerinde taşıdığı riski diğer şirketlere transfer etmek zorundadır, bu durum riski devreden katılım sigortası şirketini olası büyük hasarlara karşı korumaktadır. Riski devretmek için, katılım sigortası şirketi ile katılım reasüransı şirketi arasında bir anlaşma imzalanır. Katılım reasüransı, katılım sigortasının, katılım sigortası şeklinde düşünülebilir. Katılım sigortasının temel ilkesi risk paylaşımıdır. Katılım sigortasının büyüyebilmesi için katılım reasüransı şirketlerine ihtiyaç duyulmaktadır.

Türkiye'de Katılım Sigortası ve Yönetmeliği

Katılım sigortasının Türkiye’deki fikri temelleri 1-2 Mart 1999’da Daka’da yapılan D-8 (Gelişmekte olan 8 Ülke) konferansında atılmıştır. Bu toplantının sonuç bildirgesinin 29. maddesinde katılım sigorta sisteminin Türkiye dahil üye ülkeler arasında geliştirilmesi için Malezya başkanlığında bir çalışma yapılması istenmiştir. Katılım sigortası sisteminin kurumsal olarak hayata geçmesi ise 2009 yılında olmuş, ilk katılım sigorta şirketi Kuwait Finance House tarafından Neova Sigorta A.Ş. adıyla kurulmuştur.

Her ne kadar ilk katılım sigortası şirketi 2009 yılında kurulmuş olsa da, uygulamanın yasal altyapısı 2017 yılında hayata geçirilmiştir. 20 Eylül 2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Katılım Sigortası Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Türkiye’de bu alandaki ilk yasal düzenlemedir.