Uluslararası Havacılık Anlaşmaları

1919 Paris Sözleşmesi

1.Dünya Savaşı sonunda büyük havacılık devletleri o dönemki uluslararası en büyük kuruluş olan Milletler Cemiyeti himayesinde 1919 Paris Konvansiyonu’nda toplanmıştır.

Konvansiyonun 43 maddeden 9 bölümden oluşmaktadır. Şüphesiz en önemli kazanımı Milletler Cemiyeti himayesinde Uluslararası Hava Seyrüseferi Komisyonu (ICAN) kurulmasıdır.

1929 Varşova Sözleşmesi

1929 yılında imzalanmış olan Varşova Konvansiyonu ilk ciddi özel havacılık hukuku dokümanı olarak kabul edilmektedir.1925 ve 1929 yıllarında düzenlenen iki konferansın ardından ortak kararlar alınmış ve bu kararlar 31 ülke tarafından imzalanmıştır.

Havayolu taşıyıcılarına ilk kez tüm yolculara bilet düzenlenmesi ve bu biletlerde tarih, iniş – kalkış yeri, eğer varsa aktarma noktaları ve taşıyıcının şirket adresinin belirtilmesi zorunluluğu getirilmiştir.

1944 Şikago Konvansiyonu

Amerikan Başkanı Roosevelt 55 ülkeye diplomatik bir davet göndermiş ve davet edilen ülkelerden 52 devlet temsilcisi bu konferansa katılmıştır.

Konferanstan “beş özgürlük” adı verilen kararlar çıktı. Ayrıca Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (ICAO)’nun kurulması kararı alındı.

Daha önce imzalanmış olan Paris ve Havana Sözleşmelerinin yerlerini almıştır. Konvansiyonun en önemli kazanımı ise şüphesiz Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı ICAO’nun kurulmasıdır.

ICAO üyesi olan 193 devlet Şikago Konvansiyonuna ve ilgili tüm düzenlemelerine taraf olmuştur.

1955 Lahey Sözleşmesi

Lahey Protokolü, Varşova Sözleşmesi’nin güncellendiği bir özel hukuk protokolüdür. 1955 yılında toplanan konvansiyona ait kararlar 1963 yılında yürürlüğe girmiştir.

1963 Tokyo Konvansiyonu

Uçakta işlenen suçların uluslararası toplum nazarında ceza alması ve bir evrensel uygulama sağlanması amacıyla 1963 yılında Tokyo’da imzalanmıştır. Bu Sözleşmeye ülkemiz de taraf olmuştur.

Sözleşme maddelerine göre uçuştan sorumlu kaptan pilot diğer yolcuların can ve mal güvenliğini sıkıntıya sokacak bir durumdan şüphe etmesi durumunda ve uçuş güvenliğini tesis etmek amacıyla belirli uygulamaları gerçekleştirmek konusunda yetkilidir.

1992 Açık Semalar Anlaşması

1992 yılında imzalanan Açık Semalar Anlaşması 2002 yılında yürürlüğe girmiştir.

Anlaşma, katılımcı ülkelerin askeri aktiviteleri ve tesisleri hakkında bilgi toplanmasını ve böylelikle sınırlarını paylaştığı ülkelerin silahlanma durumlarını gözlemlemesini sağlamaktadır.

1999 Montreal Konvansiyonu

28 Mayıs 1999’da ABD dahil 52 devlet Varşova Konvansiyonu ve eklerini yürürlükten kaldıran Montreal Sözleşmesi’ni imzalamıştır. Günümüzde 136 devlet tarafından kabul edilmiştir.

Diğer Anlaşmalar

Madrid ve Havana Konvansiyonları

1919 Paris Konvansiyonu’na ilaveten 1926 yılında Madrid’ te, 1928 yılında ise Havana’ da benzer konferanslar düzenlenmiştir.

Bu anlaşmaların imzalandığı dönemlerde deniz ticaretinde uygulanan açık limanlar mantığının havacılık sektöründe de uygulanabileceğine dair hâlen umutlar bulunmaktaydı. Buna rağmen Paris, Havana ve Madrid sözleşmelerine taraf ülkeler dahi hava trafiği haklarını ikili anlaşmalarla birbirlerine sunmaktaydılar.

Madrid ve Paris sözleşmelerinin aksine Havana Sözleşmesi hava trafiği haklarına biraz daha özgürlükçü bir yaklaşımda bulunmaktaydı.

2010 Pekin Konvansiyonu

“Uluslararası Sivil Havacılıkta Yasadışı Eylemlerin Önlenmesine Dair Sözleşme” Pekin Konvansiyonu olarak 2010 yılında imzalanmıştır. 2018 yılında yürürlüğe girmiştir.