Geriatrik Sorunlar
Yaşlılık Kavramı
Yaşlı nüfusun artışıyla birlikte günümüzde “geriatri” ve “gerontoloji” kavramlarına yönelik ilgi artmıştır. Geriatri; yaşlılık ve hastalıklarını ele alan tıp dalıdır. Gerontoloji ise Yunanca yaşlı insan olarak tanımlanan “Geront” ve Fransızca ilim anlamına gelen “logie” kelimelerinden türetilmiştir. Gerontoloji yaşlanma olayını inceleyen tıp dalıdır. Yaşlanmayı bilimsel yöntemlerle sosyolojik, ekonomik, biyolojik ve çevresel açıdan inceler. Gerontoloji, daha çok yaşlanma süreciyle ilgilenirken geriatri daha çok yaşlılarda görülen hastalıkların tedavisi üzerine çalışmalar yapmaktadır. Yaşlılığın standart bir tanımı olmamakla birlikte kronolojik, biyolojik, psikolojik veya sosyolojik pek çok alanda tanımı yapılmıştır.
Yaşlılık Sürecinde Meydana Gelen Değişiklikler
Yaşlanma bireysel farlılıklar göstermekle birlikte genetik ve çevresel faktörlerden, yaşam tarzından, kronik hastalıklardan ve fizyolojik başa çıkma yollarını kullanma durumlarından etkilenmektedir.
Yaşlı Bireylerde Görülen Fizyolojik Değişiklikler: Yaşlanmayla birlikte pek çok yetersizlikle karşı karşıya kalan bireyler kardiyovasküler, solunum, sindirim, üriner ve genital, endokrin, sinir, kas iskelet ve bağışıklık sistemleri ile ilgili fizyolojik değişikliklerle de mücadele etmek zorundadırlar. Ayrıca yaşlılık sürecinde beş duyu organının fonksiyonlarında azalmalar görülmektedir.
Yaşlılıkta Yaşanan Ruhsal Sorunlar: Yaşlılıkta yaşanan ruhsal sorunlar arasında; depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları kişilik değişikliği ve alınganlık ve demans (bunama) yer almaktadır.
Yaşlılıkta Sık Görülen Kronik Hastalıklar
Dünya genelinde yaşlıları etkileyen kronik hastalıklar arasında; kardiyovasküler hastalıklar, kanserler, diyabetes mellitus, kronik obstrüktif akciğer hastalıkları (KOAH), serebrovasküler hastalıklar, alzehimer, artrit ve osteperoz gibi kas-iskelet sistemi bozuklukları ve görsel sorunlar yer almaktadır.
Kardiyovasküler Hastalıklar: Kardiyovasküler hastalıklar arasında en sık kronik kalp yetmezliği, kalp ritim bozuklukları, koroner kalp hastalıkları ve hipertansiyon görülmektedir.
Kanser: Yaş, kanser için tek başına en önemli risk faktörlerinden birisidir. Yaş ilerledikçe kanser riski artar. Bütün kanser vakalarının yarısı 65 yaş üzerinde olup kanser, ölüm sebepleri arasında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada yer almaktadır.
İnme: İnme tüm dünyada koroner kalp hastalığı ve tüm kanserlerin ardından üçüncü sıklıkta gelen ölüm nedenidir. İnme sıklığı ve inmeye bağlı ölümler yaşla birlikte artış göstermektedir. İnmeler iskemik (tıkayıcı) ve hemorajik (kanamalı) inme olmak üzere ikiye ayrılır. İnmelerin çoğunluğu iskemik tiptedir.
Alzheimer Hastalığı: Fiziksel ve psikolojik yönleriyle Alzheimer, yaşlıları ve bakım verenleri en çok yıkıma uğratan hastalıklardan biridir. Hastalığın başlaması ve seyri yavaş olduğu için başlangıcı belirlemek zordur. En erken belirtiler öğrenme bozukluğu, yeni edinilen bilgileri saklama yetersizliğidir. Hastalar, konuşmakta güçlük çeker ve tanıdık mekânlarda kaybolmaya başlarlar.
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH):Tüm dünyada yaşlı hastalarda KOAH insidansı çok yüksektir. Yaşlı hastalarda KOAH nedeniyle hastaneye başvuru ve hastaneye yatış sıklığı da artmaktadır. Sigaranın bırakılması ve pasif maruziyetin önlenmesi, mesleksel ve çevresel maruziyetin kontrol altına alınması KOAH’tan korunmada önemlidir.
Artritler: Artritler yaşlı bireyde aktivite kısıtlılığına, bağımlılığa ve rahatsızlığa neden olduğu için önemli bir sağlık sorunudur. Kas ve eklemlerdeki bağ dokusunun bozulması, denge ve yürüme bozukluklarını ortaya çıkarır.
Görme Sorunları ( Senil Katarakt ): Normalde saydam ve şeffaf olan lensin kısmen ya da tamamen şeffaflığını, saydamlığını kaybederek sertleşmesi ve bulanıklaşmasına katarakt denir. Katarakt oluşmasına neden olan sebepler çok çeşitli olabilse de en sık görülen şekli yaşın ilerlemesi ile ortaya çıkan senil kataraktır.
Yaşlılıkta Gelişebilecek Sorunlar
Düşmeler
Yaşlı bireylerin karşılaştığı sorunlar içinde en ciddi olanı ve en sık görüleni düşmelerdir. Yaşlılarda düşme; korku ve kaygı oluşturan, yaşam kalitesini olumsuz etkileyen ve bağımlılık oluşturan önemli bir durumdur. Düşme, bireyde oluşturduğu sağlık problemleri ve engellilik yanında, oluşturduğu bakım yükü ve sağlık maliyeti ile aynı zamanda aileler ve toplum için de önemli bir toplum sağlığı sorunudur.
Çoklu İlaç Kullanımı (Polifarmasi)
Dört ya da daha fazla ilacın aynı anda kullanılması “polifarmasi” olarak tanımlanmaktadır. Polifarmasi; tedavi uyumsuzluğuna, yan etki artışına ve ilaç etkileşimlerinin görülmesine yol açmaktadır. Yaşlıların farklı hekimlere başvurarak çok sayıda ilacı reçete ettirmesi, hekimlerin çok sayıda ilaç yazma eğiliminde olması, çok sayıda reçetesiz ilaç satılması, yaşlıların yakınlarının ilaçlarını kullanma eğiliminde olması, sıklıkla birden fazla hastalığın bir arada bulunması ve eğitim düzeyinin düşük olması gibi nedenlerle yaşlılarda çoklu ilaç kullanımı klinik bir sorun oluşturmaktadır.
Yaşlı İstismarı ve İhmali
Yaşlı istismarı, yaşlı bireyin sağlık veya iyilik durumunu tehdit eden, ona zarar veren, herhangi bir davranış ya da eylemdir. Yaşlı ihmali ise; yaşlıya bakım veren bireyler tarafından yiyecek, giyinme, barınma, ısınma, ekonomik destek, temizlik, güvenlik ve sağlık bakımı gibi fiziksel, sosyal veya duygusal ihtiyaçlarının karşılanmamasıdır. İstismar kasıtlı bir durum olmasına karşın, ihmal kasıtlı ya da farkında olmaksızın (pasif ihmal) şeklinde gerçekleşebilmektedir.