Klinik Laboratuvarlarda Hasta ve Çalışan Güvenliği
Klinik Laboratuvarda Güvenlik
Genel güvenlik araç gereçlerinin işlerliklerini rutin olarak doğrulayan ölçümler ve laboratuvar güvenlik programının önemli maddeleri olan;
1) kaza ve olay kayıtları,
2) yüksek riskli maddeler için yazılı evrak ve kullanım kayıtları,
3) çevresel izleme,
4) tıbbi konsultasyonlar,
5) eğitim görenlerin kayıtları,
6) laboratuvar idaresi işlemleri ve
7) güvenlik gözlemleri kayıtları programda yer almalıdır.
Klinik Laboratuvarda Tehlikeler
Biyolojik tehlikeler, insan vücudunu enfekte edebilen ajanların neden olabildiği tehlikelerdir. Bakteri, virüs, mantar ve diğer enfeksiyöz ajanlarla, kan ve kan ürünleri biyolojik tehlikelerdir.
Enfeksiyon etkeni ajanların laboratuvar içerisinde bulaşması;
Direkt temas ile bulaş:
- Parenteral (enjeksiyon/iğne batması)
- İntakt olmayan deri (kesikler, çatlaklar, sıyrılmalar veya eksudatif deri lezyonları)
- Mukoz membranlar (göz, burun, ağız)
- Hava ile bulaş (aerosol)
Fekal-oral geciş/sindirim olarak sınıflandırabiliriz:
Klinik Laboratuvarda Olabilecek Tehlikelerden Korunma
Personel Eğitimi: Bunun için; başta genel önlemlerin uygulanması olmak üzere, aseptik teknik, kişisel hijyen ve koruyucu donanım, biyolojik güvenlik düzeyi kriterleri, güvenlik kabinlerinin kullanımı, santrifüj ve otoklavların güvenli kullanımı, dezenfeksiyon, sterilizasyon ve dekontaminasyon, atıklara ait işlemler, kazaların bildirilmesi konusunda eğitim gereklidir.
Biyolojik Güvenlik Düzeyleri
İnfeksiyon riskini belirleyen faktörler mikroorganizmanın dozu, virulansı, konak aralığı, dış ortamda canlılığını koruma özelliği ile infeksiyonun toplumda ve laboratuvardaki bulaş yoludur.
Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü düzey olarak belirlenmektedir.
Genel olarak infeksiyoz ajan varlığının bilinmediği hasta örnekleri ile çalışma sırasında ikinci düzey için önerilen önlemlerin uygulanması yeterlidir.
Biyolojik Güvenlik Düzeyi 2'de Alınacak Önlemler
CDC (Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezleri), NIH (National Institutes of Health) ve OSHA (Occupational Safety and Health Organization) tarafından tanımlanan önlemler:
Teknik Donanım Koşulları
İnfeksiyöz materyalin injeksiyonu ya da aspirasyonu için ya iğne gizleyici şırıngalar ya da disposable iğne-şırınga düzenekleri kullanılmalıdır,
Kullanılan disposable iğneler, uygun yerleştirilmiş, delinmeye dayanıklı kutulara atılmalıdır.
Kültürler, dokular veya vücut sıvısı örnekleri; toplama, taşıma, tetkik veya depolama sırasında sızıntıya olanak vermeyecek kaplarda toplanmalıdır.
Yoğun veya geniş hacimde infeksiyoz ajan içeren materyal kapanabilen kapaklı veya güvenlik başlığı olan santrifüj ile açıkta santrifüjlenebilir. Kapak ya da başlık güvenlik kabini içinde açılmalıdır.
Laboratuvar tezgahları su geçirmez olmalı ve asit, alkali, organik çözücü ve orta derecede ısıdan etkilenmemelidir.
İnfeksiyoz materyal veya laboratuvar atıklarının dekontaminasyonu için sistem (otoklav, fırın, kimyasal dezenfektan) bulunmalıdır.
Personel Çalışma Koşulları
İnfeksiyoz materyal teması, eldiven çıkardıktan sonra ve laboratuvardan çıkarken el yıkanmalıdır.
Biyogüvenlik el kitabı hazırlanmalı, personel özel riskler konusunda uyarılmalı ve prosedür ve uygulamalarla ilgili talimatları okuyup uygulaması sağlanmalıdır, her yıl güncellenmeli ve değişiklikler söz konusu olduğunda ek eğitim verilmelidir.
Kullanılmış disposable iğneye, uygun şekilde atılana dek hiçbir şekilde elle müdahale edilerek kırılmamalı, bükülmemeli, şırıngadan ayrılmamalı veya kapağı kapatılmamalıdır.
İnfeksiyoz ajanla çalışma sırasında kapıya çalışılan mikroorganizmanın, sorumlu kişilerin isim ve telefon numaralarının bulunduğu bir liste asılarak, laboratuvara girebilmek için gereken koşullar yazılmalıdır.
Personelin Korunması
Personel uygun şekilde aşılanmalı veya test edilmelidir.
Daima temiz laboratuvar önlükleri giyinilmeli, laboratuvardan çıkarken bırakılmalı, laboratuvarda imha edilmeli.
Ayakkabılar, rahat, lastik tabanlı olmalı ve tüm ayağı örtmelidir.
İnfeksiyoz materyal, kontamine yüzey veya gereçlere temas olasılığı söz konusu ise eldiven giyilmeli, disposable eldivenler yıkanmamalı, tekrar kullanılmamalıdır.
Kimyasal Tehlikeler
Klinik laboratuvarlardaki kimyasallar sülfürik asit, hidroklorik asit gibi ciddi yanıklara yol açabilen maddelerdir. Zararlı potansiyeli olan kimyasallar klinik laboratuvarda güvenlik kabinlerinde saklanmalıdır.
Kimyasallarla temas dört ana başlıkta toplanabilir;
- Göz ve deri yoluyla
- Solunum yoluyla
- Gastrointestinal sistem yoluyla
- Parenteral yol ile
Kimyasal Dökülmeler, Kazalar, Sıçramalar
Eğer ciddi bir kimyasal dökülmede, laboratuvar güvenlik sorumlusuna haber verilmeli gereksiz personel uzaklaştırılmalıdır. Mümkünse pencereleri açılmalı, elektrikli ekipmanları kapatılmalı ve kimyasalın solunmasına izin verilmemelidir. Egzoz(atık) havalandırma sistemlerini çalıştırılmalıdır. En son olarak sıçrama temizlenmelidir. Kimyasal ile temastan sonra, etkilenen bölgeyi en az 15 dakika su ile yıkamak gerekir (Su ile vereceği yanıt bilinmek koşulu ile). Eğer gerekiyorsa kıyafetlerinizi cıkarmak, kimyasal ile temasın azalmasını sağlar. Koruyucu gözlük takılması göz ile temas riskini azaltabilir. Kimyasal ile temas sonrası göz hemen yıkanmalı ve yıkama işlemi en az 15 dakika sürmelidir. Yıkama yapılırken kontakt lensler çıkarılmalıdır. İğne batmaları, yangına karşı güvenlik önlemleri, elektrik güvenliği, mekanik güvenlik konusunda da personelin gerekli önlemleri alması önemlidir.
Klinik Laboratuvar ve Hasta Güvenliği
Hasta güvenliğinde amaç; hasta ve yakınlarını, hastane çalışanlarını fiziki ve psikolojik olarak etkileyecek olumlu bir ortam yaratarak güvenliği sağlamak; süreçlerdeki basit hataların hastaya zarar verecek şekilde ortaya çıkmasını engelleyecek tasarımlar yapmak; hataların hastaya ulaşmadan önce belirlenmesini, raporlanmasını ve düzeltilmesini sağlayacak önlemleri almaktır.