Sağlıkta Şiddet
Şiddet Kavramı ve Şiddet Çeşitleri
Şiddet Kavramı
Şiddet, "Kendine, bir başkasına, grup ya da topluluğa yönelik ölüm, yaralama, ruhsal zedelenme, gelişimsel bozukluğa yol açabilecek ya da neden olacak şekilde fiziksel zorlama, güç kullanımı ya da tehdidinin amaçlı olarak uygulanmasıdır”. Şiddet olayları, insanları sindirmek ve korkutmak için yapılan girişimlerdir.
İşyeri şiddeti, “çalışanlara yönelik uygulanan fiziksel, psikolojik ya da sözel davranışları içeren doğrudan bir eylemi ya da eylemleri” ifade eder. İşyerinde şiddet tüm dünyada görülen önemli bir mesleksel tehlikedir.
Şiddetin Oluşumu
Şiddetin oldukça karışık bir davranış biçimi olduğunu açıklayan üç ana teori ileri sürülmektedir. Söz konusu teoriler; Biyolojik teori, Sosyal öğrenme teorisi ve zedelenme-saldırganlık teorisidir.
Şiddetin altında yatan neden açıklanırken günümüzde en yaygın kullanılan model “ekolojik model”dir. Bu model, şiddete neden olan kişisel, duruma ilişkin ve sosyokültürel etkenlerin açıklamasını temel almaktadır. Şiddetin oluşumu ile ilgili psiko-sosyal yaklaşımlar şiddetin saldırganlık dürtüsünden kaynaklandığını ön plana çıkarmakta ve şiddetin oluşumunu gelişimsel ve sosyal öğrenme kuramı ile açıklamaktadır.
İş Yerinde Uygulanan Şiddet Çeşitleri ve Şiddetle İlgili Kavramlar
Şiddetin kaynağına göre: İşyerinde şiddetin kaynağına göre sınıflamasında dört tip şiddetten bahsedilmektedir.
Tip I: Önceden kuruluşla ilişkisi bulunmayan bireyler tarafından gerçekleştirilen suç eylemlerini içerir.
Tip II: Bir müşteri/hasta ve/veya hasta yakını tarafından çalışana uygulanan şiddet türüdür.
Tip III: İşverenin ya da çalışanın, çalışana karşı uyguladığı şiddet türüdür.
Tip IV: Kişiler arası ilişki ile ilgili meydana gelen, ailenin veya arkadaşların gösterdiği şiddet türüdür.
Şiddetin oluş şekline göre: Şiddetin oluş şekline göre, şiddet iki ana başlık altında incelenebilir:
Fiziksel şiddet: Bir kişi ya da gruba karşı, onların üzerinde fiziksel, cinsel ya da psikolojik zarara neden olacak şekilde fiziksel kuvvet uygulanmasıdır.
Psikolojik/Duygusal şiddet: Fiziksel güç kullanılabileceğini hissettirerek korkutmak (tehdit) da dahil, bir kişi veya grup üzerinde onların fiziksel, zihinsel, ruhsal, ahlaki veya sosyal gelişimine zarar verebilecek şekilde kasıtlı baskı oluşturmaktır.
Saglık Kurumlarında Şiddet
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Kamu Hizmetleri Kurumu (PSI) ve Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICS) tarafından düzenlenen “Sağlık Sektöründe İşyeri Şiddeti ” raporuna göre sağlık çalışanlarının %50'den fazlası, son bir yılda psikolojik veya fiziksel şiddete maruz kaldığını belirtmiştir. Bu oran, Brezilya'da %46.7, Güney Afrika'da %60, Avustralya'da %67.2 ve Bulgaristan'da ise %75.8’dir.
Sağlık Kurumlarında Şiddeti Yaratan Faktörler
Sağlık kurumlarında şiddeti yaratan faktörleri çevresel faktörler (bekleme zamanı, aşırı kalabalık, güvenlik konuları ve triyaj ile ilgili konular) ve iletişim faktörleri (kişiler arası iletişim, çalışanın tutumu, korku/hassasiyet) olarak iki başlıkta sınıflandırmak mümkündür.
Dünya'da Sağlık Kurumlarında Şiddetin Sıklığı ve Özellikleri
Dünyada sağlık kurumlarında şiddet ile ilgili yapılan çalışmalara bakıldığında; şiddetin küresel bir sorun olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmalar söz konusu sorunun ülkelerin sağlık sisteminin tipi, ülkenin genel olarak gelişmişlik düzeyi veya yönetim şekillerine göre farklılaşmadığını göstermektedir.
Türkiye' de Sağlık Kurumlarında Şiddetin Sıklığı ve Özellikleri
Türkiye' de 12.944 sağlık çalışanı üzerinde yapılan ulusal bir araştırmada sağlık çalışanlarının son 12 ayda %44.7'sinin şiddete maruz kaldıklarını ortaya koymaktadır. Söz konusu çalışmada Türkiye' de sağlık çalışanları arasında sözel şiddet %43.2, fiziksel şiddet %6.8, mobbing (zorbalık) %2.4 ve cinsel taciz %1 oranında yaşandığı tespit edilmiştir.
Sağlık Kurumlarında Şiddetin Bildirimi
İşyeri şiddeti sonucu oluşan ölüm ve yaralanmalar da iş kazası olarak bu kapsamda ele alınmaktadır. Ancak ülkemizde ve dünyada şiddet olaylarının iş kazası olarak bildirimi oldukça yetersizdir.
Şiddetin Sağlık Çalışanları Üzerindeki Etkileri
Şiddetin çalışanın kendisi, görgü tanıkları ve diğerleri, aile ve mesai arkadaşları üzerinde fiziksel ve psikolojik etkilere neden olmaktadır.
Saglık Kurumlarında Şiddetin Önlenmesi ve Şiddet Yönetimi
Şiddeti doğuran risk faktörleri her sağlık işletmesi ve her sağlık işletmesinin çalışma amacına göre değişmekle beraber, genel olarak sağlık işletmelerinde aşağıda sıralanan "şiddeti önleme stratejileri" geliştirilebilir.
Özellikle acil servis, yoğun bakım, psikiyatri polikliniklerinin yanı sıra zor ve saldırgan hastaların tedavisinde, ölümle sonuçlanan sağlık sorunlarında, hasta yakınlarına kötü haber verilmesi sürecinde sağlık çalışanlarına yönelik şiddet artmaktadır. Yaşanacak olumsuzlukları önlemek için sağlık çalışanlarının bu gibi durumlara karşı iletişim eğitimi alması gerekir. Hasta ve hasta yakınlarının yoğun endişe ve gerginlik yaşadığı bu ortamlarda sağlık çalışanlarının hasta ve hasta yakınları ile iletişim kurarken daha özenli olmaları gerekir.
Şiddetin Önlenmesinde Beyaz Kod Uygulaması
Sağlık çalışanlarının karşılaşabileceği şiddet olaylarının 7 gün 24 saat takip etmek amacıyla 113 Beyaz Kod Çağrı Merkezi kurulmuş ve www.beyazkod.saglik. gov.tr adresi oluşturulmuştur.
Sağlıkta Kalite Standartlarında (SKS) Şiddetin Önlenmesi
Sağlıkta Kalite Standartları (SKS) kapsamında çalışanlara yönelik şiddet olaylarının sayısının puanlamaya dahil edildiği görülmektedir. Standardın "Kurumsal Hizmetler" başlığı altında "Çalışan ve Hasta Güvenliği Komitesi" nin bulunması gerektiği standarda konmuştur.
6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda İşyeri Şiddetinin Yeri
6331 sayılı kanunun 14. maddesinin birinci fıkrasında; işverenin bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutması gerektiğini ve konu ile ilgili gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenlemesi gerektiği hükme bağlanmıştır.