Hasta ve Çalışan Güvenliği Alanındaki Temel Kavramlar

Sağlık alanında teknolojinin hızla gelişmesi, kişilerin kaliteli sağlık hizmeti alma taleplerinin artması ve sağlık hizmetlerinin giderek daha karmaşık bir yapıya dönüşmesi, hizmet sunan ve hizmet alanlar açısından bazı riskleri beraberinde getirmektedir. Söz konusu risklersağlığı doğrudan etkilemekte, yaşamı tehlikeye sokmakta ve geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabilmektedir. Bu nedenle sağlık hizmetleri alanında hasta ve çalışan güvenliği dünya genelinde önemli ve öncelikli konulardan biri hâline gelmiştir.

Hasta ve çalışan güvenliğinin özünde sağlık hizmet sunumunda hasta ve çalışanların sağlığını tehlikeye sokabilecek her türlü risklerin ortadan kaldırılması vardır. Bu kapsamda hasta ve çalışan güvenliği ile ilgili temel kavramlar koşununda standart bir dil ve anlayış oluşturmak önemlidir. Bu bölümde literatüre dayalı olarak incelenen hasta ve çalışan güvenliği ile ilgili temel kavramlar aşağıdaki şekilde gruplandırılarak açıklanmıştır.

Hasta ve Çalışan Güvenliği Alanındaki Temel Kavramlar

Hasta: Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan kimselerdir.

Hasta Güvenliği: Sağlık hizmetlerinin kişilere vereceği olası zararları önlemek amacıyla alınan önlemlerdir.

Hasta Güvenliği Kültürü: Hata bildirimlerinde şeffaflık ve tıbbi hataların önlenmesinde sistematik bir yaklaşım ve dürüstlük olarak tanımlanmaktadır.

Çalışan: Resmî veya özel sağlık kurumlarında, sağlık hizmetinin verilmesine iştirak eden bütün sağlık meslek mensuplarını ve sağlık hizmetinin verilmesinden sorumlu olan ve hizmetin verilmesine destek sağlayan kişilerdir.

Çalışan Güvenliği: Sağlık hizmetlerinin sunumu sırasında çalışanların zarar görmesini önlemek amacıyla alınan önlemlerin tümüdür.

Tıbbi Hata: Planlanan bir işin amaçlandığı şekilde tamamlanmaması veya amaca ulaşmak için yanlış plan yapılması ve uygulanmasıdır.

Hasta ve Çalışan Güvenliği Alanında Bilinmesi Gereken Diğer Kavramlar

Sağlık Kurumu: Kamu, üniversite, özel sektör ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurumlarını ifade eder.

Hak: İnsanın doğuştan getirdiği, daha sonra hukuk düzeninin verdiği maddi ve manevi yetkilerdir.

İnsan Hakları: Tüm insanların hak ve saygınlık açısından eşit, onurlu ve özgür doğduğu anlayışına dayanır.

Şiddet: Her türlü zorbalık, darp, tehdit, hakaret ve taciz şeklinde ortaya çıkan ve kişilerin fiziksel, ruhsal, ahlaki veya sosyal gelişimine zarar vermekle sonuçlanabilen kasıtlı güç kullanılmasıdır.

Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmelikte Geçen Temel Kavramlar

Kimyasal Madde: Doğal hâlde bulunan ya da üretilen veya herhangi bir işlem sırasında/ atık olarak ortaya çıkan veya kazara oluşan her türlü element, bileşik veya karışımlardır.

Patlayıcı Madde: Atmosferik oksijen olmadan da ani gaz yayılımı ile kendiliğinden patlayan maddelerdir.

Oksitleyici Madde: Özellikle yanıcı maddelerle olmak üzere diğer maddeler ile temasında önemli ölçüde ekzotermik reaksiyona neden olan maddelerdir.

Kolay Alevlenir Madde: Uygun koşullarda alevlenen katı ve sıvı halindeki maddelerdir.

Çok Toksik Madde: Çok az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde akut/kronik hasarlara/ölüme neden olan maddelerdir.

Toksik Madde: Az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.

Zararlı Madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut/kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.

Aşındırıcı Madde: Canlı dokuyla temasda tahribatına neden olabilen maddelerdir.

Tahriş Edici Madde: Mukoza veya cilt ile direkt olarak temasında lokal eritem, skar veya ödem oluşumuna neden olabilen maddelerdir.

Alerjik Madde: Solunduğunda, cilde nüfuz ettiğinde aşırı derecede hassasiyet meydana getirme özelliği olan ve daha sonra maruz kalınması durumunda karakteristik olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına neden olan maddelerdir.

Kanserojen Madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olan veya kanser oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

Mutajen Madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kalıtımsal genetik hasarlara yol açabilen maddelerdir.

Üreme İçin Toksik Madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde üreme fonksiyonlarını azaltan/doğacak çocukta kalıtımsal olmayan olumsuz etkiler oluşturan/olumsuz etkilerin oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

Çevre İçin Tehlikeli Madde: Çevre ortamına girdiğinde çevrenin bir/birkaç unsuru için hemen veya sonradan kısa/uzun süreli tehlikeler gösteren maddelerdir.

Kimyasal Maddenin İşlem Görmesi: Maddenin üretilmesi, işlenmesi, kullanılması, depolanması, taşınması, artıkların arıtılması veya uzaklaştırılması işleridir.

Biyolojik Sınır Değeri: Kimyasal maddenin, metabolitinin/etkilenmeyi belirleyecek bir maddenin uygun biyolojik ortamdaki konsantrasyonunun üst sınırıdır.

Sağlık Gözetimi: Çalışanların belirli bir kimyasal maddeye maruziyetleri ile ilgili olarak sağlık durumlarının belirlenmesi amacıyla yapılan değerlendirmelerdir.

Tehlike: Kimyasal maddenin yapısal özelliği nedeni ile zarar verme potansiyelidir.

Risk: Kimyasal maddenin zarar verme potansiyelinin çalışma ve/veya maruziyet koşullarında ortaya çıkması olasılığıdır.