Hadis Usulü II Ravi Sayısına Göre Hadisler Kaynağa Yakınlığına Göre Hadisler

Allah’ın son elçisi Hz. Peygamber'den nakledilen hadislerin sıhhat durumlarını tespit etmek son derece önem arz etmektedir. Zira Kur'an yanında hadisler dinimizi öğrenmemiz için ikinci dayanağımızdır. Kur’an ile tek başına Müslümanlık inşası mümkün olmadığından Allah Rasûlü'ne dolayısıyla onun hadislerine ve sünnetlerine muhtacız.

Hadîsler son derece önemli olmakla birlikte, delil olarak kullanacaklarımızın amel edilmeye uygun olması gerekir. Böylesi hadîsler ise iki yolla tespit edilir: Ravilerinin güvenilir olup olmadıklarının belirlenmesi ile hadîsin Kur'an, sahih hadîs, akıl gibi delillere aykırılık arz etmediğinin anlaşılması.

Hadîslerin ravilerinin durumlarını tespit etmek rivayetlerin sıhhatini belirlemek için çok mühim olduğundan hadisçiler ravilerle ilgili tüm bilgileri toplamaya gayret etmişler ve bu alanda pekçok müstakil çalışmalar yapmışlardır. Bu sayede bizler, herhangi bir hadisin senedinde geçen ravilerin durumlarını öğrenmek istediğimizde ilgili eserlere müracaat ediyoruz.

Muhaddisler ravilerin tek tek durumlarını araştırmak yanında, bir hadisi rivayet eden ravilerin sayısı ile bir raviyle Hz. Peygamber arasında yer alan kişi sayısı açısından da rivayetleri değerlendirmeye tabi tutmuşlardır. Bu yolla hadisleri kategorize ederek nasıl değerlendirilecekleri ve hangi konumda kabul edilecekleri hususunda genel ölçütleri koymuşlardır. Tek ravi tarafından rivayet edilen veya bir açıdan diğer rivayetlere göre farklılık arz eden rivayetlere bakışımızın ne olması gerektiğinin temel kıstaslarını koymuşlardır. Bunun yanında, pekçok ravi tarafından rivayet edilen ve mütevatir olarak adlandırılan hadislerin sunduğu bilginin kesin olduğunu gerekçeleriyle izah etmişlerdir.

Mütevâtir Hadis: Mütevâtir kelimesi tevatür kökünden türemiş ism-i faildir. Tevatür, art arda gelmek, peşpeşe olmak anlamındadır. Tevatür dilimizde de kullanılmaktadır. Ancak daha ziyade “bir haberin ağızdan ağıza yayılması, yaygın söylenti” manasındadır.

Istılahi olarak “yalan üzere birleşmeleri âdeten mümkün görülmeyen bir topluluğun, senedin başından sonuna kadar yine kendileri gibi olan bir topluluktan alıp rivâyet ettikleri hadîs”e mütevâtir denmektedir.

Haber-i Vâhid: Vâhid kelimesi sözlükte “bir, tek” anlamına gelmektedir. Çoğulu âhâd’dır. “haber-i vâhid” ise; bir kişinin verdiği habere de denir. Bununla birlikte bu ifade hadîs ilmi alanında, mütevâtir olmayan tüm haberleri adlandırmak amacıyla kullanılan genel bir terim olmuştur. Dolayısıyla bir haber mütevâtir hadîs şartlarını taşımıyorsa, haber-i vâhiddir. Bu açıklama ışığında haber-i vâhid kısaca; “Mütevatir olmayan hadislere haber-i vâhid denilir.” şeklinde tarif edilebilir.