Haberin Bütününü Yazma
Haber Metninin Kurgulanması
Genel kanıya göre haber, gerçektir ve olumlanmış iletidir. (Bu bakımdandır ki, RTÜK’ün akıllı işaretler kullanımına gerek duymadığı program türü haberlerdir)
Oysaki, haber sosyal gerçekliğin kendisi değil, yeniden yapılanmasıdır. Gerçekliğin dolayımlanmış halidir. Ancak, haberi diğer kurgusal metinlerden ayıran en önemli özelliği “doğru” olma gerekliliğidir.
Haber, “doğruluk” taşımalıdır. Olguların çarpıtılması, var olmayan bilgilerin haber metninde yer alması gazetecilik değil, kışkırtıcılık olur. Gazeteci kamuya olan biteni mümkün olduğu kadar yalansız ve eksiksiz aktarma mesleğidir.
Haber metinleri kurgulanmış metinlerdir. Kavramsal olarak baktığımızda dolayımlanmış metinler demek mümkündür. Dolayımlama neye göre gerçekleşir?
- Medya organizasyonunun yayın kimliğine,
- Medya organizasyonunun yayın politikasına,
- Haberin yayınlanacağı medyanın türüne (tv, radyo, gazete, internet v.s.)
Başlık
Haberin ister gazete ister dergi, isterse internet ortamında olsun, ilk dikkati çeken unsurudur. Haberin içeriği, konusu, kapsamı hakkında bilgi veren, 5-6 kelimeyi geçmemek üzere planlanmış, bazen slo¬ganvari, bazen şiirsel olabilen haber özetidir. Genelde yargı bildiren ifadelerdir. Haberde başlık kompozisyonu beş unsurla oluşturulur. Her haberde tümü kullanılmayabilir.
- Üst başlık
- Ana başlık
- Alt başlık
- Spot
- Ara başlık
Mahreç
Haberin kimliğidir. Haberin geldiği coğrafi alanı ŞEHİR olarak belirten ve haberi hazırlayan medya organizasyonunun kimliğini açıklayan, metne haber formatı veren bölümdür. Ülke, mahreç olmaz.
Flaş
Haberin flaşı birinci paragrafıdır. Haberi ileti haline dönüştüren tasarımlanmış bölümüdür. Haberin en önemli enformatik unsurlarından oluşur. Mahreçten hemen sonra başlar. En çok üç, en az bir cümleden oluşur. Habere aynı zamanda başlığı veren bölümdür. Flaş size başlığı vermiyorsa, kurgusunda bir problem var demektir. Flaşı oluştururken kelime ekonomisi yapmak gerekir. Her cümle 20 kelimeden oluşursa, diğer paragraflara yazacak bir şey kalmaz. Gazetecilik dilinde “haberin flaşı” olarak kullanılır. En çok karıştırıldığı kavram “flaş haber”dir.
Flaş haber: Gündemi tartışmasız ele geçiren haber değeri en yüksek haberdir. Beklenmedik olaylardır. Örn: Suikast, doğal afetler, kazalar, istifalar v.s.
Gövde
Haberde girişten sonra, giriş ifadesinin açıldığı, ayrıntıların işlenmeye başlandığı ve diğer öğelerle detaylara yer verildiği bölüme “haberin gövdesi” denir. Kaynak belirtme alanıdır.
Son Paragraf
Ayrıntılı bilgi alanıdır. Bu bölümden belirli satırlar atılsa bile haber zarar görmez, enformatik değeri azalmaz, ileti özelliği değiişmez.
Haber Yazmada Denetim ve Doğrulama
Muhabir haberini yazarken, haberin doğruluğu açısından aşağıdaki maddeleri yerine getirmelidir:
Muhabir, haber kaynaklarıyla kurduğu dostluk ve güven ilişkisini kullanarak, kimsenin ulaşamayacağı bilgileri elde edebilir. Ancak, yanlış yönlendirilme tuzağına karşı dikkatli olmalıdır.
Haberin doğruluğu, muhabire güvenin yanı sıra yayınlandığı medya organizasyonunun güveni açısından çok önemlidir. Günümüzde internet gazeteciliğinin gelişmesiyle haberde “hız” ve “doğruluk” tartışmaları gündeme gelmektedir. Haberi diğer medya organizasyonlarından daha hızlı vermek adına, haberi doğrulama işlemleri atlanabilmektedir. Bu durumda yanlış bilgi verilmesi hali, muhabir, editör ve medya organizasyonu açısından olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir.
Ayrıca haberdeki ayrıntılar, örneğin bir ile bağlı olan ilçe ismi ve bağlı olduğu ilin doğruluğu kontrol edilmelidir. Adres verildiyse, öyle bir adresin var olup olmadığına bakılmalıdır.
Muhabir haberini yazdıktan sonra ise (teslim etmeden önce) aşağıdaki maddeleri yerine getirmelidir:
Muhabir, öncelikle yazmış olduğu haberini 1-2 kez daha okumalıdır.
Habere konu olan kişilerin isimleri, unvanları ve görevleri doğru yazılmış mı? Diye bakması gerekir. Bu noktada artık bu unsurların doğruluğu kontrol edilmeyecektir (çünkü zaten yazım aşamasında kontrol edildi). Herhangi bir karışıklık oldu mu? Ya da kelime hatası var mı? diye bakılacaktır.
Muhabir haberini okurken, kendini okurun yerine koymalıdır. Anlaşılmayan ya da belirsiz bir unsur var mı? Her şey net mi? konularına özellikle dikkat edilmelidir. 5N+1K sorularının yanıtları var mı? diye kontrol edilmelidir.