Güvenlik Yönetiminde Motivasyon ve Stres Yönetimi

Motivasyonun Tanımı ve Teorileri

Alan yazında motivasyon kavramına ilişkin birçok tanım mevcuttur. Motivasyon kavramı en temel anlamıyla; iş görenlerin örgüt tarafından önceden belirlenmiş amaçları gerçekleştirmesi için örgütün iş göreni isteklendirmesi, heveslendirmesi ve faaliyetlerini bu amaçlar yönüne çekebilecek uygulamalarda bulunmasıdır. Motivasyon, daha çok iş görenlerin istenen davranışı göstermesi için bir takım etkilere maruz bırakmaktır. Motivasyon kavramının temelinde, çalışanın sahip olduğu bilgi ve yeteneklerinin tamamını işe yönelik faaliyetlere yönlendirmek vardır. Aynı zamanda motivasyon, iş görenlerin kendi istekleri ile belirli bir amacı gerçekleştirmek için davranışta bulunmalardır. Daha önce söylendiği gibi motivasyon ihtiyaçların karşılanması ile yakından ilgilidir. Genel olarak insan ihtiyaçlarını fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçlar olarak ikiye ayırabiliriz. İş görenlerin hayatta kalmalarını sağlayan barınma ve yeme-içme gibi fizyolojik ihtiyaçlarını ve kendini gerçekleştirme gibi psikolojik ihtiyaçlarını karşılamalarını sağlayacak desteklerin sağlanması, örgüt içerisinde iş görenin motive edilmesini sağlayacaktır. Motive olan çalışan ise örgütsel amaçlarına daha bağlı olacak ve örgütsel verimliliğe büyük katkı sağlayacaktır.

Kapsam Teorileri

Kapsam teorileri örgüt içerisinde iş görenleri motive eden faktörleri ve bireylerin ihtiyaçlarını tespit edip bu ihtiyaçları önem sırasını belirlemeye çalışır. Motivasyonla ilgili geliştirilen kapsam teorileri Maslow ve İhtiyaçlar Hiyerarşisi, Herzberg’in Çift Faktör Teorisi ve McClelland'ın Başarı Teorisi başlıklarında incelenebilir.

Süreç Teorileri

Süreç teorilerinin ortak amacı, belirli bir davranışı gösteren kişinin bu davranışı tekrarlaması ya da tekrarlamaması nasıl sağlanabilir, sorusunun cevabını araştırmaktır. Süreç teorilerine göre ihtiyaçlar bireyi davranışa yönlendiren sebepler arasındadır ancak buna ek olarak birçok içsel ve dışsal faktörler bireylerin davranışları ve motivasyonları üzerinde etkilidir. Süreç Teorileri beklenti, eşitlik, amaç ve pekiştirme teorileridir.

Stres Kavramının Tanımı

Stres kavramının kökeni Latince'de "Estrictia", eski Fransızca'da "Estrece" sözcüklerine dayanmaktadır. İlk zamanlarda stres kavramına felaket, bela, dert, keder vb. olumsuz anlamlar yüklense de zamanla stres kavramı kişilerde meydana gelen güç, baskı anlamları kazanmıştır. Stres kavramı, kişiden kişiye ve durumdan duruma değişik anlamlar kazanan bir kavramdır. Ne tamamen olumsuz ne de tamamen olumlu bir kavramdır. Genel bir tanım yapılacak olursa stres, kişinin psikolojik ve fiziksel olarak ona zor geldiğini hissettiği bir durum karşısında oluşturduğu uyum çabasıdır.

Bireysel Stres Kaynakları

Bireylerin sahip olduğu eğitimi, karakteri, yetenekleri, bilgi seviyesi, medeni hali, ailevi sorunları, sağlık soruları, maddi kayıpları ya da kaygıları gibi birçok etken stres yaşanmasının sebebidir. Bu stres kaynakları bireysel sebeplerdir ve bireyler bu stresi kendi iç dünyalarında yaşamaktadırlar. Bireysel stres kaynakları daha açıklayıcı olması amacıyla genel olarak iki başlık altında incelenmektedir. Bunlar; kişilik ve bireyin özel hayatında stres yaratan nedenlerdir.

Örgütsel Stres Kaynakları

Bireyler örgüt içerisinde günlerinin büyük bir kısmını geçirirler. Sosyal varlıklar olan insanlardan oluşan örgütlerde birçok unsur iş görenlerin stres yaşamaları için etken olmaktadır. İş görenleri, sosyoekonomik açıdan yeterince tatmin etmek zor olduğu için bu durum beraberinde stresli iş ortamı doğurmaktadır. Esasında stres kaynağı olan örgütsel faktörler çok fazladır. Bunlardan en önemlileri işletme politika ve stratejileri, örgütsel yapı, örgütsel süreçler, rol çatışması ve rol belirsizliği, ücret yetersizliği, aşırı iş yükü'dür.

Stresin Sonuçları

Stres insan yaşamını ve çalışma hayatını birçok alanda etkilemektedir. Stresin etkileri bireylerde gözlemlenebilen sonuçlar doğurmaktadır. Stresin yarattığı sonuçları bireysel ve örgütsel sonuçlar olarak incelemek bu konuyu daha da anlaşılır hale getirecektir.

Stres Yönetimi Yaklaşımları

Örgütsel amaçların gerçekleşmesini engelleyici yönde etki edebilen stresin, örgüt yöneticileri tarafından doğru bir şekilde yönetilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu konuda yöneticilere yol gösterecek ve stresi doğru bir şekilde yönetmelerini sağlayacak birçok yaklaşım geliştirilmiştir. Stres yönetimine ilişkin geliştirilen bu yaklaşımları duygusal odaklı yaklaşımlar ve sorun odaklı yaklaşımlar olarak iki başlığa ayırıp incelemek daha yararlı olacaktır.

Duygusal Odaklı Yaklaşımlar

Duygusal odaklı yaklaşımlar, bireylerin yaşadıkları stres düzeylerini onların enerjilerini, yaşam sevinçlerini, verimliliklerini ve üretkenliklerini azaltmadan makul seviyede tutmaya yönelik geliştirilen yaklaşımlardır.

Duygusal odaklı bireysel yaklaşımlar şu üç başlıkta toplanabilir: Bedensel Hareketler ve Gevşeme Teknikleri, Meditasyon-Dua, Sosyal, Kültürel ve Sportif Faaliyetlere Katılma

Duygusal odaklı örgütsel yaklaşımlar; stres yönetimi eğitimi, sosyal destek sistemleri ve etkin iletişimdir.

Sorun Odaklı Yaklaşımlar bireysel ve örgütsel olarak ikiye ayrılmaktadır.

Sorun odaklı bireysel yaklaşımlar; zaman yönetimi, fizyolojik gereksinimlerin karşılanmasına yönelik girişimler olarak incelenmektedir.

Sorun odaklı örgütsel yaklaşımlar; kariyer planlama ve geliştirme, örgütsel rollerin belirlenmesi ve çatışmaların azaltılması, ücret yönetimi ve kararlara katılma olarak sınıflandırılabilir.