Gündelik Yaşamda Eylem Anlam Bağlamı: Etnometodoloji

Toplum ve İnsan

Toplum dediğimiz bütün insanların karşılıklı etkileşim ve iletişimleriyle meydana gelmektedir. Doğduğu andan itibaren belirli bir sosyal çevre içerisinde yaşamak durumunda kalan birey, etrafında gerçekleşenlerden etkilenmekte ve aynı zamanda onları etkilemektedir. Kşinin eğitim sürecine girmesi, kendini sosyal hayata hazırlaması, toplumda geçerli olan kuralları benimsemesi, onu gündelik hayata hazırlamaktadır. Başka bir ifadeyle gündelik hayat, mevcut toplumsal yapı içerişindeki geçerli dinamiklerle şekillenmektedir. Sosyal bir varlık olarak insan, her türlü etkinliğinin somutlaştığı gündelik hayatını bu gerçekten hareketle gerçekleştirmektedir. Bahsi geçen gündelik hayatı çözümlemek için bir birinden farklı konu ve bağlantıları öne çıkaran kuramlar bulunmaktadır. bunlardan bir tanesi de çağdaş kuramlar içerisinde değerlendirilen etnometodolojidir.

Etnometodolojik Kuram

Sembolik etkileşim kuramından oldukça etkilenen etnometodoloji, kendi kavramlarını kullacak olursak, toplum üyesinin anlam eylem ilişkisinden biçimlenen gündelik hayatı çözümlemektedir. Üyenin, içine doğduğu ve içinde yaşadığı koşulları nasıl gerçek olarak kavradığı ve sonuçlarını gözlemlediğini, eylemlerini gerçekleştirken neyi nasıl referans aldığını öz deyişle gündelik yaşamını kurarken kullandığı yönetemlere odaklanmaktadır. Bu anlamda klasik toplum bilimlerdeki bakış açısından farklı bir açıdan olaylara ve olgulara bakma eğilimi gerçekleştirmektedir.

Kuramın Özellikleri

Toplumsal yapı özellikleri ve çevre koşullarından etkilendiği onları dikkate aldığı gibi onları etkilediğini, bilinç dünyasından geçirdiğini idda etmektedir. Kendisine verili koşulları ve bilgileri bireyin nasıl algıladığını, kavradığını ve pratiğe geçirdiğini açıklamaktadır. Bunu yaparken, "ihlal deneyleri", "ses ve görüntü kayıtları" gibi farklı yöntemleri kullananan ve daha çok Garfinkel ile ismi bir anılan kuram, "refleksivite", "bağlama gönderimlilik" ve "toplumsal üye olma" gibi kavramları kullanmaktadır.

Klasik bakış açısındaki gibi bireylerin verili koşullar tarafından biçimlendiği, edilgen bir pozisyonda gündelik rutinlerini yerine getirdiği görüşünden ziyade; bireyin eylemlerinde ve düşüncelerinde etken rol aldığı ve farkına vararak bunları gerçekleştirdiğini vurgulamaktadır. Bu vurgusunu kuram, ortaya çıkardığı kendine özgü kavramlarla açıklamaya çalışmaktadır.

Gündelik Yaşamda Etnometodoloji

Toplum birbirinden farklı kişilik özellikleri, koşulları, amaç ve beklentileri olan insanların iletişim ve etkileşimleri üzerine kurulu bir bütündür. En sıradanından en ciddi konulara kadar toplum üyesi tutum ve davranışlarını toplumu, çevresini ve kendi dışındaki insanları dikkate alarak gerçekleştirir. Temel ihtiyaçların karşılandığı ve her gün tekrarladığımız rutinlerimizin toplamı olarak görülen gündelik yaşantımız da bu gerçeğe bağlı olarak şekillenir. Toplum üyesi birey/aktör eğlenirken, ibadet ederken, seçim sandığına giderken, alış veriş yaparken, sosyal paylaşım ağlarında bir paylaşımda bulunurken içinde olduğu sosyokültürel koşulların ve kendisin "farkında"dır. Her eylemin, tercihin, düşünce ve algılamanın birey açısından bir açıklaması vardır. Zira, yetişkin bir toplum üyesi, eylemlerini gerçekleştirirken birçok şeyi düşünmekte ve anlam vermektedir. Dolayısıyla, klasik sosyolojik bakış açısının hâkim görüşündeki gibi birey olguların, yapıların ve koşulların pasif uygulayıcısı olmaktan öte günlük tutum ve davranışlarını sağduyusuyla ama mutlaka anlam eylem bütünlüğünde uygulamaya koyar.