Gündelik Yaşamın İnşası: Pıerre Bourdıeu

Giriş

Sosyolojik kuramın geniş yelpazesi içinde Bourdieu sosyolojisi özellikle yapı ile faili başarılı bir senteze tabi tutmak kaydıyla ayırtedici bir yer edinmiştir. Onun teorisi “yapısal inşacılık” olarak resmedilir. Marx, Durkheim ve Weber gibi klasik sosyal kuramcılar ile çağdaş kuramın en güzide örneklerini kendi sosyolojik yaklaşımında birleştiren Fransız sosyolog için sosyoloji, eşitsizliklere karşı adeta bir savunma sanatıdır.

Kavramsal Güzergahlar

Bourdieu, kavramsallaştırmasının temeline oturttuğu nesnelcilik ve öznelcilik sentezini sağlamak için habitus, sermaye ve alan kavramlarıyla temellendirilen özgün bir kavramsal repertuar oluşturur. Habitus; algıladığımız, değerlendirdiğimiz ve içinde hareket ettiğimiz dünya aracılığıyla oluşan kalıcı ve aktarılabilen bir eğilimler sistemini anlatır. Bourdieu için sermaye, toplumsal faillerin belirli alanlara katılımı ve rekabetten doğan özel birikimler sağlamasını mümkün kılabilen bir toplumsal alanda etkili bir kaynaktır. Bourdieu, alan içerisindeki aktörlerin, hakimiyet çabası elde etmeye çalıştıkları sermaye tipleri olduğunu ifade eder.

Bourdieu yapısal-inşacı akımında, nesnel ve öznel olanın kesişimini inşa etmiştir.

İlişkisel Metot

Bourdieu ilişkisel yöntemi öznelci ve nesnelci antinomiden kopuş için gerekli çok önemli temel bir araç olarak görür. İlişkisel yöntem sosyolojik araştırmalarda özne ve nesnenin karşılıklı ilişkiselliğini ve birbirine bağımlı olarak ele alınması gerektiğini öngörür. Bu da gerçekliğin büyük ölçüde kavranabilmesinin önünü açar. Böylece ilişkisel düşünce, araştırma nesnesini toplumsal hayatın pratik ilgilerini yansıtan gündelik kabuller ve algılar bağlamından çıkartır ve bir bilimsel bilgi nesnesine dönüştürür.

Hem habitusun hem de alanın önemini vurgulayan Bourdieu, metodolojik bireyselciler ve metodolojik toptancıların arasındaki ayrımı reddeder, metodolojik ilişkisellik adı verilen bir yaklaşımı benimser. Bourdieu, birey ve toplum arasında doğal bir ilişki yerine, habitus ve alan arasında inşa edilmiş bir ilişkiyi önceler.

Düşünümsellik

Teorik ve tarihi altyapının tek başlarına açıklayıcı olmadığını öne süren Bourdieu, kurulan teorinin pratiğe dökülmesi gerektiğini ve pratiği olmayan teorinin doğrulanamaz olduğunu belirtir. Pratik ve kuram arasındaki bu dönüşlü süreç Bourdieu sosyolojisinin “düşünümsel” (reflexive) özelliğini temsil eder. Düşünümsel sosyolojinin kavramlarından hiçbiri bir diğerinden bağımsız ele alınamaz. İçlerinden birisi tek başına ele alınmaya çalışıldığında, diğer kavramlar olmadan çok da işlevsel olmadığı rahatlıkla görülebilecektir. Bu yüzden Bourdieu her zaman alan, habitus, sermaye gibi kavramları hep bir arada ele alarak tanımlama yoluna gitmektedir.

Toplumda kültürel sermayeler eşitsizce dağılmıştır. Kültürel eşitsizlik iki

önemli faktör tarafından beslenmektedir: Bunlardan ilki ekonomik sermayenin eşitsiz dağılımı; ikincisi ise kültürel sermayenin eşitsiz dağılımıdır.

Bourdieu’nün habitus kavramı, onun toplumsal eşitsizliğin farklı yeniden üretim biçimleri analizinde merkezî bir yere sahiptir. Ailenin var olan sistemden edinmiş olduğu habitus bireye ulaşır. Bu habitus bireyin okul deneyimlerinin temelini oluşturur. Böylelikle habitus, okul aracılığıyla taşınabilir hâle gelip çeşitlenerek zamanla daha sonra edinilen tüm deneyimlerin temeli haline gelir. Bunun sonucu da sürekli bir yeniden yapılanmadır.