Diğer Kullanım Şekilleri (Serbest Bölge, Yeniden İhracat, İmha ve Terk)
Türkiye Gümrük Bölgesi’nin parçaları olmakla beraber, serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, Gümrük Mevzuatı'nda öngörülen hâller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen ve serbest dolaşımdaki eşyanın bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı yerlerdir.
Serbest Bölgelerin Kuruluş Amacı
3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu uyarınca serbest bölgelerin kuruluş ve işletilme amaçları 1’inci maddede sıralanmıştır:
- İhracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek
- Doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak
- İşletmeleri ihracata yönlendirmek
- Uluslararası ticareti geliştirmek
Serbest Bölgelerin İşlevleri
Ülkeye yabancı sermaye ve teknolojilerin getirilmesine imkân sağlayacak uygun zemin yaratılması
Sanayicinin ihtiyaç duyduğu bazı hammadde ve ara malların kolaylıkla, istenilen miktarda ve zaman kaybı olmadan temin edilebilmesi
Sağlanan teşvik ve avantajlarla düşük maliyetli mal üretimi ve ihracı
Türkiye dışından gelen malların transit olarak diğer ülkelere satımı
Yeni istihdam olanaklarının yaratılması
Türk ihraç ürünlerinin ihracatını kolaylaştırmak ve hızlandırmak bakımından bir basamak olması
Serbest Bölge Kanunu Uygulamasında Yetkili Kurum ve ilgili Tanımlar
Türkiye'de serbest bölgelerin yer ve sınırlarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. Serbest bölgelerin kamu kurum ve kuruluşlarınca, yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişilerce kurulmasına, işletilmesine Bakanlar Kurulu tarafından izin verilir.
Bu kanunun uygulamasında:
İşletici: Serbest bölgeyi işleten kamu kurum ve kuruluşunu, yerli ve yabancı gerçek veya tüzel kişileri,
Kullanıcı: Faaliyet ruhsatı alan ve bölgede belli bir iş yeri bulunan gerçek veya tüzel kişiyi,
Döviz: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan paralar veya ödemeyi sağlayan her nevi hesap ve belgeleri ifade eder.
Serbest Bölgede Kontrol Esası
Serbest bölgede görevli gümrük idareleri aşağıdaki durumlarda ilgili eşyaları, serbest bölgeye giriş veya çıkış yapan kişileri ve taşıtları, serbest bölgenin sınırları ile giriş ve çıkış noktalarını denetlemeye yetkilidir.
Görevli gümrük idaresi serbest bölgeden ülkemizdeki başka bir gümrüğe veya yabancı bir ülkeye transit rejimi hükümlerine göre sevk edilen eşyayı denetlemekle yetkilidir.
Görevli gümrük idaresi serbest bölgede kalan eşyayı denetlemekle yetkilidir.
Avrupa Birliği’nde Serbest Bölge Uygulamaları
Avrupa Birliği Serbest Bölgeler, genellikle birliğin kıyı kesimindeki büyük ve eski limanlarında veya birliğe yakın adalarda daha çok serbest liman şeklinde faaliyet göstermektedir. Avrupa Birliği’nde tek bir serbest bölge uygulaması söz konusu değildir. Her ülkenin serbest bölge modeli ve uygulaması farklı olabilmektedir.
Eşyanın Yeniden İhracatı
Serbest dolaşımda olmayan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi’nden yeniden ihracı mümkündür. Ticaret politikası önlemleri dâhil olmak üzere eşyanın ihracı için öngörülen işlemler, gerektiğinde yeniden ihraç edilecek eşyaya da uygulanır.
Serbest dolaşımda olmayan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi’nde ihracata ilişkin ticaret politikası önlemlerinin uygulanmayacağını öngören şartlı muafiyet içeren bir gümrük rejimine tabi tutulabileceği hâller, yönetmelikle belirlenir.
Gümrük Müsteşarlığı, ticaret politikası önlemleri dâhil olmak üzere eşyanın ihracı veya yeniden ihracına ilişkin işlemlerin veya önlemlerin gerektirdiği hâllerde, yeniden ihracatı yasaklayabilir.
İmha ve Terk
Madde 538 - Serbest dolaşımda olmayan eşyanın hazineye hiçbir masraf getirmeyecek şekilde, gümrük idaresinin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi mümkündür.