Grafik Üretim Tekniklerinde Renk
Grafik Tasarım sürecinin önemli yapı taşlarından olan rengi gerek tasarım gerekse üretimi sürecinde doğru ve etkili bir şekilde kullanabilmesi için rengin fizyolojisini, renk teorilerini, renk karışımlarını, aygıt renk ilişkisini, renklere göre baskı türleri ve renk ilişkilerini iyi bilinmesi gereklidir.
Newton araştırmasında, küçük bir yarıktan karanlık bir ortama ince bir ışığın girmesini sağlamış ve bu ışığı üçgen prizmadan geçirerek beyaz ışığı güneş̧ tayfı renklerine ayırmıştır.
Fizikçi Thomas Young 1802 'de gözlerde belirli bir görünür ışık aralığına duyarlı üç tip koni hücresi olduğunu öne sürmüştür. Hermann von Helmholtz, 1850 'de Young'ın teorisini daha da geliştirmiştir. Koni hücrelerinin retinaya çarpan ışığa verdiği tepkiye göre üç tip; Kısa (mavi), orta (yeşil) ve uzun (kırmızı) dalga boyları olarak görülebileceğini açıklamıştır.
Renkli ışınların birbirine çakıştırılması, karışımdaki ışığı arttırır. Bu duruma da eklemeli karışım denir.
Pigment renkleri birlikte karıştırıldığında, karışımdan ışık eksilir. Bu duruma da çıkarmalı karıştırma denir.
Renk teorisinin çok önemli bir parçası olan Renk çarkı, renk tayfının dairesel bir temsilidir. Aynı zamanda renk çarkı, renkler arasındaki ilişkileri tanımlamak içinde kullanılır. Renk çarkı ayrıca renk sınıflandırmasını da gösterir. Tasarımcıların sistematik renk ekleri oluşturmasına yardımcı olmak için birincil, ikincil ve üçüncül renklerin hızlı bir şekilde tanımlanmasını sağlar.
Birincil ana renkler, diğer renkler karıştırarak oluşturulamayan saf renklerdir. Işık renklerin birincil renkleri kırmızı, yeşil ve koyu mavidir. Bu temel ışık renkleri, kırmızı ve yeşil karıştırılırsa sarı, yeşil ve koyu mavi karıştırılırsa siyan mavi, koyu mavi ve kırmızı karıştırılır ise macenta oluşur. Beyaz ise ışığın üç birincil ana renginin karıştırılması ya da seçilen bir ikincil ana rengin içinde bulunmayan birincil ana rengin eklenmesi ile elde edilir.
Pigment renklerinin birincil ana renkleri ise siyan mavi, macenta ve sarıdır. Bu pigment renklerinden macenta ve sarı karışımı kırmızı, sarı ve siyan mavi karışımı yeşil, siyan mavi ve macenta koyu mavidir renklerini oluştururlar. Böylece ortaya çıkan kırmızı, yeşil ve koyu mavi renkler ikincil pigment renkleridir. Siyah ise, üç birincil ana pigment renginin karışımından veya seçilen ikincil ana rengin karışımında bulunmayan birincil ana rengin eklenmesi ile oluşur.
Tamamlayıcı pigment rengi; renk çarkında iki birincil ana rengin karışımından oluşan ikincil ana renk karışıma dahil olmayan birincil ana rengin tamamlayıcısıdır. Sonuç olarak; siyan mavinin tamamlayıcı rengi kırmızı, macentanın tamamlayıcı rengi yeşil ve sarının tamamlayıcı rengi koyu mavidir. Birbirini tamamlayan iki renk karıştırıldığında ışıksız siyah oluşur.
Yayın sistemlerinde insan gözünün görebildiği tüm renkleri çoğaltabilen bir aygıt yoktur. Her aygıt, yeniden üretebileceği belirli bir renk alanı veya gamı içinde çalışır. Renklerle ilişkisi olan ve renk kullanımı ile uğraşan her sektör kendi renk modelini kullanır.
RGB Renk Modeli: RGB (red, green, blue /kırmızı, yeşil, mavi) olarak da bilinen ışık renk teorisine dayanmaktadır ve teorinin birincil ana renkleridir. Bu renk modeli, renkleri RGB bileşenleri açısından tanımlar. Eşit olarak karıştırıldıklarında beyaz ışık ve farklı oranlarda karıştırıldıklarında farklı bir parlak renkler kümesi üretirler.
Televizyonlardan bilgisayarlara, fotoğraf makinaları, tabletler, cep telefonları ve dışmekan ekranlarına kadar tüm elektronik renkli ekranlar renk üretimini RGB renk modelini kullanarak elde eder.
CMYK Renk Modeli: Ekranların aksine, yazıcılar çeşitli kombinasyonlarda bir renk tayfı oluşturmak için çıkarmalı modeldeki birincil ana mürekkep/pigment renklerini kullanır. Pigment kullanarak baskı yapan teknolojilerde görüntü siyan mavi, macenta, sarı ve siyah mürekkepler kullanılarak oluşturulmaktadır.
Her renk, ışığın tek bir dalga boyuna karşılık gelir, ancak farklı dalga boyu değerlerinin bir listesi, bir rengi tanımlamak için yeterli bilgi sağlamaz. Ton, Doygunluk ve Parlaklık, bir rengi daha doğru bir şekilde tanımlamak için kullanılan değerlerdir.
Tire baskıda yarım ton bulunmaz. Renk geçişleri yoktur ve sadece siyah veya beyaz bölgeler vardır. Siyahlar tam siyah, beyazlar ise tam beyaz olur. Tire baskı tek tonlu baskı türüdür.
Yarım ton görsel ofset ve litografik baskı teknikleri ile baskıya uygundur. Görüntü, aynı renkteki farklı boyut ve yoğunluktaki noktalardan oluşturulur. Basılan görseller farklı sıklıklarda ve boyutta noktalardan oluşan, siyah ve beyaz arasındaki değerlere sahip gri alanlar içerir.
Dört renkli baskı olarak adlandırılan CMYK baskıda, sadece dört renk (siyan mavi, macenta, sarı, siyah) mürekkebin karıştırılmasıyla renkler oluşur. Baskı yapılmadan önce, her renk için ayrı ayrı film ve/veya kalıp oluşturulur.
Altı renkli (Hexachrome) baskıda, tüm renkler sadece altı renk (siyan mavi, macenta, sarı, siyah, turuncu, yeşil) mürekkebin karıştırılmasıyla oluşturulur. Altı renk baskı sisteminde dört renkli baskıdan farklı olarak turuncu ve yeşil renkler bulunmaktadır.
Dört ve altı renkli baskıda kullanılan mürekkepler çeşitli renkler üretebilse de parlak, metalik veya floresan renkler üretemezler. Baskılarda canlı ve çarpıcı görsel etki üretilmek istendiğinde özel renkler kullanılmaktadır.
Pantone, temel olarak bir marka olmakla birlikte yaygın olarak kullanılan özel renk renk standartıdır. Pantone, renk kataloglarında 18 temel mürekkep ile binlerce değişik renk oluşturulup standartlaştırılmıştır. Kataloglarda renklerin ofset baskı sisteminde nasıl elde edileceğinin formülleride bulunmaktadır.