Hijyen ve Sanitasyon

Gıda Güvenliği

Gıda güvenliği, gıdanın tarladan, tabağa ulaşana kadar geçirdiği “gıda zinciri” olarak tanımlanan tüm aşamalarda uygun bir şekilde üretilmesini, işlenmesini, depolanmasını, pazarlanmasını amaçlayarak insan sağlığı için tehdit oluşturmayacak, tüketime uygun gıda üretimini sağlamaktır.

Gıda Sanitasyonu

Gıdanın her türlü kontaminasyon riskini (biyolojik, fiziksel ve kimyasal ) önleyen, birçok uygulamayı kapsayan bir ifadedir.

Gıda Hijyeni

Temel üretim aşamasından tüketiciye ulaşana kadar olan gıda üretim zincirinin tüm aşamalarında güvenli ve tüketime uygun gıda üretmek için gereken önlemlerin alınmasıdır.

Gıda Hijyeninin Temel Unsurları

  • Temel üretim alanındaki uygulamalar
  • İşletme dizaynını ve tüm tesisleri
  • Üretim kontrolünü
  • İşletmede bakım ve sanitasyonu
  • İşletmede personel hijyeni
  • Ürünün taşınma koşullarının kontrolü
  • Ürün bilgisi ve tüketici farkındalığı yaratma
  • Eğitim konularını içermektedir.

Gıda Hijyeninin Amacı:

  • Mikroorganizmaların gıdaya bulaşmasını önlemek,
  • Gıdada mikroorganizmaların üremelerini baskılamak,
  • Mikroorganizmaları uygun yöntemlerle yok etmektir.

Gıda hijyeni için beş temel kural;

  • Etkin bir temizlik ve iyi durulama,
  • Pişmiş ve çiğ gıdaları karıştırmamak,
  • Gıdaları iyi pişirmek (gıda merkez sıcaklığının 75 °C’ye ulaşması),
  • Gıdaları tehlike aralığında (5-60°C) tutmamak (bu aralıkta bakteriler üremeye geçer),
  • Kaliteli su ve ham madde kullanmaktır.

Gıda kaynaklı hastalıklara sebep olan üç temel neden;

  • Çapraz kontaminasyon
  • Isı zaman uygulamalarının yetersizliği
  • Yetersiz personel hijyeni

Çapraz Kontaminasyon

Patojenler bir gıdadan diğerine; gıda çalışanları, gıda temas yüzeyleri, kullanılan aletler veya hava yoluyla geçebilirler. Bu şekildeki bulaşmalara çapraz kontaminasyon denir.

Gıdanın elle kontaminasyonunun engellenmesi için;

  • Ellerin iyi yıkanması,
  • Eldeki yaraların kesiklerin iyice sarılması,
  • Tırnakların ojesiz, kısa, temiz ve bakımlı olması,
  • Takı kullanılmaması gerekmektedir.
  • El yıkama prosedürünün tam olarak uygulanması gerekmektedir.

Gıdanın diğer gıda ve alet/ekipman ile kontaminasyonu engellemek için:

Çiğ ve pişmiş gıdaları birbirine karıştırmamak

Buzdolabında pişmiş gıdaları en üst rafta, çiğ et, balık ve tavuk gibi riskli gıdaları (bu gıdalara ait sıvıların, akarak alttaki gıdaları kontamine etme riskinden dolayı) en alt rafta muhafaza etmek

Meyve ve sebzeleri akan suda iyice yıkamak

Çiğ et ve çiğ sebzeleri doğramak için farklı doğrama tahtaları ve bıçaklar kullanmak

Çiğ gıdaları, taze ve tüketime hazır gıdalardan farklı alanlarda hazırlamak

Gıdalar için kullanılan alet, yüzey ve ekipmanları iyi bir şekilde temizlemek

Tezgâhlar için kullanılan temizlik bezlerini farklı amaçlar için kullanmamak gerekmektedir.

Isı - Zaman Parametreleri

  • Gıda, tehlikeli ısı aralığında (5-60°C) 4 saatten fazla kalmamalıdır.
  • Bu durumdaki gıdanın tüketilmesi halk sağlığını tehlikeye atar,
  • Pişirilmiş gıdalar en geç 2 saat içinde buzdolabında muhafazaya alınmalıdır.
  • Gıdalar sadece bir kez tekrar ısıtılmalı, buzdolabında 3 günden fazla bekletilmemelidir.
  • Tekrar ısıtılan gıdalar, merkez sıcaklıkları 73°C 15 sn. olacak şekilde ısı işlemine tâbi tutulmalıdır.

İyi Personel Hijyeninin Temel Gereklilikleri

  • Hepatit A, Shigella, E-coli veya Salmonella gibi hastalıkları taşıyan personel işe devam etmemelidir.
  • Yara ve kesikler iyice sarılmalıdır.
  • Tüketime hazır gıdalar asla çıplak elle tutulmamalıdır.
  • Tek kullanımlık eldivenler tekrar tekrar kullanılmamalıdır.
  • İş yerinde önlük gerekli olduğu durumlarda bone, galoş ve eldiven de kullanılmaları.
  • Takı, makyaj ve özellikle oje kullanılmamalıdır.
  • Her zaman uygun el yıkama prosedürlerine uyulmalıdır.
  • Çalışanlar mutlaka hijyen eğitim programından geçmiş olmalıdır ,
  • Çalışanların kirli işlerden önce (çiğ tavuk eti parçalamak gibi…) önlük ve eldiven giymeleri gerekmektedir.

Üretici, Yönetici ve İşletme Sahiplerinin Görev ve Sorumlulukları

Gıda çalışanlarına düzenli aralıklarla, sürekli olarak gıda hijyeni eğitimi sağlamakla

Üretim alanlarındaki kontaminasyon olasılığını en aza indirmekle

İşletme çalışanlarının hijyeni için, çalışanlarının sayısına göre yeterli sayıda lavabo, duş ve tuvalet imkânı sağlamalıdır.

Üreticiler ürettikleri ürünlerin;

Gıdanın ve yem maddelerinin; her türlü kontaminasyonunu önlemek için gerekli tüm önlemleri almakla,

İşletme ve hayvan sağlığını kontrol altına alarak tüketime uygun gıda üretmek ve tüketici sağlığını korumakla,

İnsan tüketimi için uygun olmayan materyalleri kullanmamakla,

Geri iade edilmiş ürünleri hijyenik bir şekilde yok etmekle,

Gıda ve gıda katkı maddelerinin hazırlanması, depolanması ve marketlere taşınması esnasında tehlikelerle bulaşmasını engellemekle yükümlüdürler.

İşletmelere İlişkin Temel Gereklilikler

İşletmede,

Kirli alanlarla temiz alanlar birbirinden ayrı olmalı,

İş akışı kirli alandan temiz alana geçişi engelleyecek şekilde olmalıdır.

Pişmiş gıdalar çiğ gıdalardan ayrı tutulmalıdır.

Farklı üretimler için ayrı üretim yerleri, her ayrı ürün için ayrı depolama alanları olacak,

Personel hijyeni için yeterli sayıda lavabo, duş, tuvalet (uygun sabun ve kâğıt havlu dahil), gider ve gerekli olan yerlerde kıyafet değişim odası imkânları planlanmış

Tuvaletlerin direkt olarak üretim yerlerine açılmadığı,

Gıda hazırlama alanlarına yakın, sık sık el yıkamaya müsait lavaboların bulunduğu

Çeşmelerinde sıcak ve soğuk su imkânlarının olduğu,

Zemin eğiminin su birikmelerine imkân vermeyecek şekilde gidere doğru verildiği,

Çevre düzenlemesinin de planlandığı şekilde dizayn edilmeli ve yapılandırılmalıdır.

Gıdanın Taşınırken

Potansiyel kontaminasyon kaynaklarından korunması

Taşıma işlemi; taşınacak olan gıdanın doğasına uygun araç ve konteynırlarda ve uygun koşullar altında gerçekleştirilmelidir.

Araçlar sadece gıda taşımak için kullanılan ve kolay temizlenebilir olmalıdır.

Araçlar her zaman temiz ve bakımlı tutulmalıdır. Bir araç veya konteyner farklı gıdalar için kullanılmışsa kullanılmadan önce mutlaka çok etkin bir temizlik ve dezenfeksiyondan geçirilmelidir.

Temizlik ve Dezenfeksiyon Aşamaları

  • Yüzeylerden kaba kirlerin uzaklaştırılması,
  • Bakteriyel filmlerin uzaklaştırılması için deterjan uygulamaları,
  • Durulama ,
  • Dezenfeksiyon işlemi,
  • Son durulama,
  • Kurulama aşamalarından oluşur.