Gıda Analizleri

Laboratuvar, bilimsel çalışmalarda araştırma ve geliştirme amaçlı olarak yapılan deneylerin ölçülü ve kontrollü uygulandığı birimleridir. Gıda maddelerinde kalitatif ve kantitatif analizler yapılmaktadır. Bir maddenin hangi bileşenlerden oluştuğu veya herhangi bir bileşenin bulunup bulunmadığının araştırılması kalitatif analiz olarak adlandırılırken; maddeyi oluşturan bileşenlerin yüzde oranının belirlenmesi ya da bileşenin miktarının belirlenmesine yarayan metotlara ise kantitartif analiz denmektedir.

Gıda Analizleri

Gıda laboratuvarlarında yapılan analizler gıdanın fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri belirlenmektedir. Elde edilen analiz sonuçları değerlendirilerek ürün kalitesi belirlenir.

Fiziksel Analizler

Laboratuvara getirilen gıda örneğine ait bazı fiziksel özelliklerin belirlenmesi için yapılan analizlerdir.

Yoğunluk (Özkütle)

Bir maddenin birim hacmine (V) düşen kütle (m) miktarına yoğunluk (d) denir. Birimi kg/m3 ya da g/cm3 olarak ifade edilir.

Konsistens ve Viskozite

Konsistens bir maddenin viskozite, kohezyon, yüzey gerilimi ve benzeri tüm reolojik özelliklerin topluca tanımıdır. Tekstürel özellikler içinde yer alan viskozite ve konsistens besinin hem görünümü hem de kinestetik özelliği ile ilgilidir yani yoğun olduğunun göstergesidir.

Kimyasal Analizler

Kuru Madde Tayini

Metot, gıdanın bileşimindeki maddeleri parçalamadan, suyun buharlaştırılmasıyla elde edilen kısmın tartılması ve hesaplanması ilkesine dayanır.

Kül Tayini

Gıda maddesindeki suyun buharlaştırılması ve organik kısmının yakıldıktan sonra geriye kalan inorganik maddelerin belirlenmesi esasına dayanmaktadır.

Protein Tayini

Günümüzde farklı protein tayin metotları bulunmaktadır. Bu metotlar genelde, protein içerisindeki azotu (N) esas alarak ya da proteinlerin herhangi bir maddeyle verdiği reaksiyonları dikkate alarak yapılan analiz metotlarıdır.

Kjeldhal Metodu ile Protein İçeriğinin Belirlenmesi

Bu yöntem ile yalnız gıdalarda değil hayvan yemleri, gübre ve çöpler gibi pek çok farklı maddede azot ve protein tayini yapılabilir. Kjeldahl yöntemi ile protein tabiatında olmayan tüm bileşikler de protein gibi belirlendiğinden bu yönteme ham protein tayini de denilmektedir.

Yağ Tayini

Genellikle süt ve süt ürünlerinde yağ tayini yaparken kullanılan Gerber metodunda gıda maddesinde bulunan yağ dışındaki unsurların sülfirik asit yardımıyla parçalanmasını sağlayarak, açığa çıkan yağın amil alkol ile berraklaşması ve yüzde miktarının belirlenmesi ilkesine dayanır.

Tuz Tayini

Bu metotta ortamda bulunan klorür iyonlarının gümüş nitrat ile reaksiyona girerek gümüş klorür hâlinde çöktürülmektedir. Reaksiyona girmeyen gümüş nitrat, indikatör olarak kullanılan potasyum kromat ile kiremit kırmızısı renkli gümüş kromat oluşturur.

Asitlik Tayini

Asidin kuvvetli ya da zayıf oluşuna bakılmaksızın gıdadaki ayrışmış, iyonlaşmış (dissosiye olmuş veya olmamış ) tüm asit moleküllerine toplam asitlik denir. Gıdalarda asitlik tayini genelllikle volumetrik yöntemlerle belirlenmektedir.

Fizikokimyasal Analizler

Maddelerin bazı fiziksel özelliklerinin çeşitli cihazlarla ölçülüp belirlendiği analizlere fizikokimyasal analizler denir.

pH Analizi

Bir çözeltinin asitlik ya da bazlık derecesini belirleyen ölçü birimine pH denir. Kelime anlamı "Power of Hydrogen" (hidrojenin gücü)'dir. Tanım olarak pH H+ iyonu konsantrasyonunun eksi logaritmasıdır.

Renk Analizi

Gıdalarda renk analizi çeşitli cihazlar kullanılarak yapılmaktadır. Renk ölçümümünde en yoğun kullanılan renk sistemi “Hunter renk yoğunluğu”dur. Bu sistemde ölçüm yapılırken L, a ve b değerleri olarak adlandırılan bir sistemde, gıdanın rengi ya da renk yoğunluğunun değişimi belirlenir.

Su Aktivitesi Analizi

Gıdadaki suyun buhar basıncının aynı sıcaklıktaki saf suyun buhar basıncına oranına su aktivitesi denir ve aw ile gösterilir. Başka bir ifadeyle gıdanın sahip olduğu ve mikroorganizmalar tarafından kullanılabilen su miktarına o gıdanın su aktivitesi denir.

Mikrobiyolojik Analizler

Gıdaların raf ömrünü belirleyen en önemli faktörlerden biri de gıdanın mikrobiyal yüküdür. Bu mikrobiyal yükü belirlemek için çeşitli analizler yapılmaktadır. Aşağıda yapılacak analizlerden bazıları hakkında bilgi verilmiştir.

Dilisyon Hazırlama

Gıdadaki mikrobiyal yükü belirlemeye başlamadan önce yapılan seyreltme işlemine dilisyon hazırlama denilmektedir.

Dökme Plak Yöntemi

Bu yöntemle ekim yaparken steril petri kutularına hazırlanan dilisyonlardan birer ml aktarılır ve üzerine yaklaşık 45 °C’ye kadar soğutulmuş steril agarlı besi yerinden 15 ml kadar dökülür ve üç kere sekiz çizilerek homojen bir şekilde yayılması sağlanır ve katılaşması beklenir. Daha sonra petri kutuları ters çevrilerek inkübatöre yerleştirilir. Uygun süre ve sıcaklıkta inkübe edilir, inkübasyon süresi dolduktan sonra alınır ve oluşan koloniler sayılarak örneğin canlı mikroorganizma yükü belirlenmiş olur.

Yüzeye Yayma Yöntemi

Yayma yönteminde tekniğine uygun olarak petri kutularında hazırlanmış ve belirli düzeyde yüzeyi kurutulmuş agarlı besi yerleri üzerine hazırlanan dilisyonlardan 0,1 ml aktarılır tüm yüzeye eşit şekilde yayılır. İnkübasyon işlemine tabi tutularak koloniler sayılır.

Duyusal Analizler

Tüketici tercihlerini en çok etkileyen duyusal kalite kriterleridir. Duyusal özellikler içinde görünüş, doku, koku ve lezzeti kapsamaktadır. Bu özelliklerin algılanması insanın duygu organlarına karşı yapılan bir uyarı sonucunda oluşur.