Gıda Güvenliği ve Kalite Kontrol Sistemleri

Gıda Güvenliği Sisteminin Bileşenleri ve Ön Gereklilik Programları

Gıda güvenliği bir binaya benzetilecek olursa bu evin temelini “yönetimin bağlığı”, duvarlarını “ön gereklilik programları (ÖGP)”, çatısını da HACCP sistemi oluşturur.

HACCP –Tehlike Analizleri ve Kritik Kontrol Noktaları

Ham madde teminden başlayarak gıdaların işlenmesi, ambalajlanması, muhafazası, nakliyesi, satışı ve servisi esnasında ortaya çıkabilecek fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikelerin önlenmesi, yok edilmesi ya da minimizasyonu esasına dayalı bir koruma-kontrol sistemidir.

HACCP Planı Hazırlama

12 basamakta hazırlanır.

İlk 5 aşama hazırlık, sonraki 7 tanesi ise HACCP prensiplerinin uygulanması aşamalarıdır.

HACCP Ekibinin Oluşturulması

Ekip, HACCP planının hazırlanmasından ve uygulanmasından sorumludur.

Ürünün Tanımlanması

Gıda ile ilgili ortaya çıkabilecek olası tehlikeleri belirlemeye yönelik pH, su aktivitesi, raf ömrü tüketim şekli gibi önemli bilgilere ihtiyaç vardır.

Ürünün Kullanım Şeklinin Belirlenmesi

Gıda nasıl tüketileceği (çiğ olarak, pişirildikten sonra, ısıtıldıktan sonra, veya olduğu gibi) ve hedef tüketim kitlesi hakkında bilgi verilmelidir.

Akış şemasının Hazırlanması

Gıdanın işletmeye ham madde kabulünden işlenip ambalajlandıktan sonra son ürün sevkiyatına kadar tüm üretim aşamaları, bir akış şeması ile gösterilir.

Akış şemasının Doğrulanması

Hazırlanmış olan akış şemasının üretim alanlarına inerek ham madde kabul aşamasından ürün sevkiyatına kadar bütün basamakların yerinde, fiziksel olarak doğrulanır.

Tehlike Analizlerinin Yapılması

Tehlike analizi üretim aşamasında ortaya çıkma olasılığı ve şiddeti makul düzeyde olan biyolojik, kimyasal ve fiziksel tehlikeleri tespit etmek ve bunlar için kontrol önlemlerini için yapılır.

Belirlenen potansiyel tehlikeler Tehlike skoru = risk x şiddet eşitliğine göre değerlendirmeye tabi tutulur.

Önemli olan tehlikeler için kontrol önlemleri belirlenir.

Kritik Kontrol Noktalarının Belirlenmesi

KKN karar ağacı kullanılarak tehlike analizi sonucu belirlenen tehlikelerin elimine ya da minimize edilebileceği veya oluşumunun engellenebileceği işlem basamakları belirlenir.

Kritik Limitlerin Belirlenmesi

Kritik limit, tanımlanan tehlikelerin elimine ya da minimize edilebilmesi veya oluşumunun engellenmesi için kritik kontrol noktalarında uygulanması gereken işlem parametreleridir.

İzleme Sisteminin Kurulması

KKN’lerde uygulanan işlem parametrelerindeki değişimin ölçümler yoluyla izlenmesi, kritik limitlerin güvenli tarafında geçildiği ve böylece üretimin kontrol altında olduğunun izlenmesi için prosedürler oluşturulur.

Düzeltici Faaliyetlerin Belirlenmesi

Herhangi bir nedenden dolayı KKN’lerde kritik limitlerde sapma meydana geldiği tespit edilirse, gıdalarda tehlikenin oluşmaması için uygulanacak düzeltici faaliyetler belirlenir

Kayıt Tutma Prosedürlerinin Belirlenmesi

Üretilen her parti gıda için, KKN’lerdeki izleme kayıtları (izleme çizelgeleri, otomasyon çıktıları vb.), uygulanan düzeltici faaliyetler gibi kayıtların düzenli şekilde tutulması, değerlendirilmesi, belirli bir süre muhafaza edilmesi gerekir.

Doğrulama Prosedürlerinin Belirlenmesi

Hazırlanan planın gerçekçi olup olmadığı ve gıda güvenliğini sağlamada yeterli olup olmadığının belirlenmesi için prosedürler oluşturulur.

Gıdalarda Kalite ve Kalite Kontrol

Kalite, “bir ürün veya hizmetin belirlenen veya olabilecek ihtiyaçları karşılama kabiliyetine dayanan özelliklerin toplamıdır”. Bir başka ifadeyle “bir mal veya hizmetin müşteri memnuniyetini karşılama seviyesi” olarak da tanımlanabilir. Kalite kontrolü ise bir firmanın kalite hedeflerine erişmesi için yürütülmesi gereken fonksiyonlar ve faaliyetlerin tümüdür.

Gıdalarda kaliteyi oluşturan nitelikler gıdanın fizikokimyasal, hijyenik, duyusal ve besinsel nitelikleridir.

Kalite kontrolü yapmak demek, gıdanın kalitesini oluşturan faktörlerle ilgili hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının analizler, ölçümler veya duyusal yollarla değerlendirilmesi demektir.

Kalite Yönetim Sistemleri ve Gıda Güvenliği

Kalite yönetim sisteminin amacı gıda üretimi yapan şirketin müşteri memnuniyetini elde etmek ve ürünlerde uygunluk (mevzuata, standarda, teknik şartnameye veya firmanın kendi spesifikasyonlarına) sağlamak için tesis edilmesi gereken sistemin gereksinimlerini belirlemektir.

ISO 9001 temel kalite yönetim sistemi standardıdır.

ISO 22000, kalite yönetim sistemi ve HACCP’in birleştirilmesinden oluşan en yaygın gıda güvenliği yönetim sistemidir.