İşletmeler ve Hukuki Çerçeve

Vergi Usul Kanunu, vergiye ilişkin bütün işlemlerin nasıl yapılacağının ve yükümlülüklerin haritasını ortaya koyan; sınırlarını, usullerini belirten bir kanundur.

mükelleflerden işe başlayanlar, keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar:

• Vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı,
• Serbest meslek erbabı,
• Kurumlar vergisi mükellefleri,
• Kolektif ve adi şirket ortaklarıyla komandit şirketlerin komandite ortakları

Vergi yetkililerince tek taraflı olarak yani resen vergi tarhı, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hâllerde takdir komisyonları tarafından belirlenen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah veya matrah kısmı üzerinden vergi tarh olunmasıdır. İnceleme raporunda belirlenen matrah veya farkı resen belirlenmiş olur.

VUK’un işe başlamayı, mükelleflerden işe başlayanlar bu gelişmeyi ve gene bilinen iş veya ikamet yeri adreslerini değiştiren mükellefler, yeni adreslerini vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.

VUK’un "Defter Tutacaklar" başlıklı 172. m.’ne göre, aşağıda yazılı gerçek ve tüzel kişiler bu kanunun esaslarına göre defter tutmaya mecburdurlar:

• Ticaret ve sanat erbabı
• Ticaret şirketleri
• ait iktisadi işletmeler
• Serbest meslek erbabı
• Çiftçiler

VUK’un bilanço esasında, yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri tutulur.

Bilanço hesabı esasına göre defter tutma hadleri 01.01.2022 yılı için aşağıdadır. Bunların altında olanlar işletme hesabı esasına göre defter tutarlar.

Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 400.000 TL veya satış tutarları 570.000 TL’yi aşanlar,

1. bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hâsılatı 200.000 TL’yi aşanlar.

Öteden beri işe devam etmekte olan işletmeler defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda yani Aralık ayında tasdik ettirirler.

tasdik ettirilmesi mecburi defterler;

• Yevmiye ve envanter defterleri,
• İşletme defteri,
• Çiftçi işletme defteri,
• İmalat ve istihsal vergisi defterleri; (Basit istihsal vergisi defteri dâhil)
• Nakliyat vergisi defteri,
• Yabancı nakliyat kurumlarının hasılat defteri,
• Serbest meslek kazanç defteri,

Bilanço esasına tabi olan mükellefler yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defterlerini tutmak zorundadır. İkinci sınıf tacir sayılanlar ise ticari işletme hesabına göre defter tutarlar.

Fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin aldığı mal/hizmet tutarını göstermek üzere malı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır

VUK’da mal teslimi veya hizmet yapılmasından itibaren faturanın düzenlenme süresi yedi (7) gündür.

Vergilemenin mali amacı; kamu giderlerinin finansmanı için gerekli kaynakların sağlanmasıdır. Vergileme ilkesi çerçevesinde vergi adaleti, mali güç bakımından aynı durumda olanların aynı vergi yüküne tabi tutulmasına yatay adalet, farklı mali güçlere sahip olanların ise farklı vergi yüküne tabi tutulmasına dikey adalet denir. Bu bağlamda verginin konusu verginin üzerinden alındığı ekonomik değerlerdir.

Gelir: bir kimsenin belli bir dönemde yaptığı tüketim toplamına, o dönem içinde varlığında meydana gelen artışın eklenmesi suretiyle bulunan tutardır.

Kazanç: Yalnız emekten veya emek ile sermayenin birleşmesinden elde edilen hasılattır. Bunlar; ücretler, ticari ve zirai kazanç, serbest meslek kazancı, sair kazanç ve iratlardır.

İrad: Para ile temsil edilen değerler ile mal ve hakların karşılığında elde edilen gelirlerdir. Bunlar; menkul ve gayrimenkul sermayeden elde edilen hasılatlardır.

Gelir Vergisinin Esasları

Gelir vergisi şahsa bağlı bir vergi olup özellikleri aşağıda sıralanmıştır.

Şahsi Olması: Gelir vergisi bakımından gerçek kişi, Medeni Kanun hükümleri (m. 28) çerçevesinde şahsiyet sahibi, yani hak ve borçlara ehil olan insandır.

Yıllık Olması: Vergilemede gerçek kişiye ait olan gelirin bir yıllık tutarı göz önüne alınır. Bir yıllık dönemden takvim yılının anlaşılması gerekir. Takvim yılı, 1 Ocak’ta başlayıp 31 Aralık’ta sona eren 12 aylık dönemdir

Safi Olması: Bir gelirin elde edilmesi ve kaynağının idamesi için yapılan giderlerin indirilmesinden sonra kalan tutardır. Her gelir unsuru itibarıyla indirilecek giderler Gelir Vergisi Kanunu'nda ayrı ayrı belirtilmiştir.

Gerçek Olması: Gerçek gelirden kasıt, vergilemenin bazı belirtilere göre değil mükelleflerin gerçekten elde etmiş olduğu gelir üzerinden yapılmasıdır.

Genel Olması: Bir takvim yılı içinde gerçek kişiler tarafından elde edilen kazanç ve iratların tamamının toplanarak vergilendirilmesidir.

Bir faaliyetin ticari faaliyet olarak değerlendirilebilmesi için taşıması gereken bazı özellikler bulunmaktadır. Bunlar;

• Emek-sermaye özelliği,
• Devamlılık özelliği,
• Organizasyon özelliği,
• Hacim özelliği,
• Gelir ve kazanç elde etme özelliğidir.

Birinci sınıf tacirlerle ilgili şartları taşımayanlar, ikinci sınıf tacir sayılırlar ve ticari işletme hesabına göre defter tutarlar.