Türkiye’de Gelişme ve Dinamikleri
Giriş
2018 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye’nin toplam nüfusu 82.003.882’dir.
Gelişmiş ülkelerin dünden bu güne değişimine bakıldığında, bu ülkelerdeki doğum oranı ve çocuk ölümlerinin azlığı dikkat çekerken yaşam beklentisinin uzaması, eğitime erişim, sağlık hizmetlerinin yaygınlığı ve kentsel yaşamın temel sosyal yapı olduğu da görülebilir. Ayrıca dünden bu güne yaşam kalitesinin yükselmesi de izlenebilir göstergelerdir.
Bu kavramlar temel alınarak bu bölümde Türkiye’nin kısa yakın bir tarihi verilmiştir.
Türkiye’nin Modernleşme Tarihi
Bu günkü Türkiye'nin toplumsal ve ekonomik yapısını anlayabilmek için kuruluş yıllarındaki toplumsal değişimleri anlamak gerekmektedir. 1923-1950 yılları arasındaki tek parti dönemi üniter bir devlet yapısının ülkenin ulus bilincinin oturtulması ve vatandaş yaratılması sürecidir. Aynı zamanda ulusal bir girişmci sınıfı yaratılmak da en önemli adımlardan birini ifade etmektedir.
1929 yılı Dünya Buhranı ya da Büyük Buhran Türkiye’nin sermaye birikimine sahip olamaması, yatırımlarının ekonomik sıkıntılar nedeniyle yetersiz olması, sanayi alt yapısının yeni filizlenmeye başlaması gibi nedenlerle 1930’lı yıllarda yeni bir ekonomi politikası oluşturma çabalarını gündeme getirdi.
1950 ve Sonrası
1950'li yıllar ile birlikte Türkiye yeni bir döneme başlamıştır. Çok partili yalşam siyasal alanda alternatifleri yaratırken, batıya açılma ve batıyla bütünleşme liberal ekonomi politikalarının dayattığı pazar olma zorunluluğu ülkemizin gelişme süreçlerini etkilemiş ve etkilemektedir.
1950 yılında ivme kazanan makinalaşma tarımı ve tarımsal üretimi olumlu etkileyerek hızlı bir ivme kazandırmıştır. Köylerde başlayan ve makinalaşmenın neden olduğu üretim fazlalığı tarımda istiisdamı kısıtlarken; köylerden kentlere başlayan göç hareketine neden olmuştur. Kentlerde ucuz barınma amacıyla başlayan gecekondulaşma olgusu Türkiye'nin uzun yıllar tartışacağı yeni bir alanı beraberinde getirmiştir.
1960'lı ve 1970'li yıllarda Türkiye'de gelişme adına dışardan getirmek yerine içerde devlet desteğiyle girişimcilerin ürettiği ve iç pazara sürdüğü ithal ikameci sanayileşme modeli gerçekleşmiştir.
İthal ikameci üretimle o yıllarda yerli sanayi dış rekabete kapalı olarak tüketim mallarını üreterek gelişmiştir. Devlet Planlama Teşkilatının kurulmasıyla da 1983 yılına kadar planlı ekonomiye geçilmiştir.
Aynı dönem bir toplumsal kesim olarak işçi sınıfının ortaya çıktığını görebiliriz, Sanayileşmeyle köylerdeki nüfusun kentlere göç etmesi hızlanarak sürmüştür. Gecekondular kente göç eden nüfusun barındığı mekanlar hâline gelmiştir.
1980 ve Sonrası
1980 yılı ve sonrasındaki gelişmeler 1923'den günümüze kadar yaşanan dönüşümlerin farklılaştığı dönemdir.
1980'li ve 1990'lı yıllar ile birlikte liberal ekonomik politiklar uygulanmış ve bu çerçevede özelleştirme temel hedef haline gelmiştir. 1980 yılından bu yana globalleşmenin tüm dünyada yaygınlaşması ve toplumların daha çok birbirine bağlanması ülkemizi de bu sarmalın içine almıştır. Bu model ihraç ikameci modeldir.
İhraç ikameci sanayileşme modelinin temelini oluşturan temel gerekçe bir ülkenin sanayi mallarının ihracatının artması için dışa dönük sanayileşme politikalarını uygulamaya koymasıdır.
Nüfus
2018 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye’nin toplam nüfusu 82.003.882’dir. Türkiye’de nüfus artış hızı yüksek olup, doğurganlık oranın yüksek olması, çocuk ölümlerinin azalması, beslenme ve sağlık koşullarının iyileşmesi ve ortalama insan ömrünün uzaması ile hızlı kentleşme ve göç en büyük nedenleridir.
Eğitim
Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren Atatürk’ün önderliğiyle gerçekleştirilen güçlü hamlelerle Cumhuriyet öncesinde %1 civarında olduğu tahmin edilen okuma yazma oranı, 1935 yılında yapılan nüfus sayımında %20’ye ulaşmıştır.
Eğitim-öğretim, bilim ve teknoloji altyapısının geliştirilmesi ve sanayileşmeye yeni bir ivme kazandırılması önem taşımaktadır. Türkiye’nin de, dünya üzerindeki yeni oluşumda yeri gelişmekte olan ülke olarak belirlenmiştir.