Sosyal Gelişim

İnsanın biyopsikososyal bir varlık olduğu tanımının her şeyden önce biyolojik olarak bir varlığımızın olduğunu ve diğer süreçlerin bu varlık üzerine inşa edildiğini; en az biyolojik yanımız kadar karmaşık olan psikolojik bir yanımızın olduğunu ve insanlığın varoluşundan bugüne kadar topluluk hâlinde yaşamanın getirmiş olduğu bir gereklilik olarak ortaya çıkan sosyal yanımızı vurguladığını söyleyebiliriz. Bireyin içinde bulunduğu bu çevrelere uyum sağlaması, toplumsal beklentilere yanıt verebilmesi, kişilerarası ilişkileri yönetebilmesine ilişkin becerilerin öğrenilme süreci sosyal gelişim olarak tanımlanabilir.

Sosyal Gelişim ile İlgili Temel Kavramlar

Kimlik: Bireyin kendilik algısı, “ben kimim” sorusuna vermiş olduğu yanıttır.

Sosyalleşme: Bireyin bulunduğu toplumun değer yargılarını, kurallarını öğrenip içselleştirmesi olarak tanımlanabilir.

Kültürel Özelik: Bir toplumun yıllar boyu süregelen ve o toplumu diğerlerinden farklı kılan duyuş, düşünüş ve yaşayış biçimleridir.

Kültürlenme: Bireyin doğup büyüdüğü sosyal çevre dışında yeni bir sosyal çevreye dahil olmasıyla var olan kültürel ögeler ile yeni sosyal çevrenin kültürel ögelerini birleştirmesidir.

Sosyal Olgunluk: Bireyin içinde bulunduğu sosyal gelişim dönemine ilişkin becerileri sergileyebilmesi, toplumsal kurallara uyabilme derecesidir.

Toplumsal Biliş: Bireylerin toplumsal ilişkileri anlamlandırabilme ve buna uygun tepkiler verebilme becerileridir.

Prososyal Davranış: Olumlu sosyal davranış olarak da bilinen prososyal davranış dışarıdan bir beklentiye girmeden diğer insanların yararına olacak şekilde davranmaktır.

Sosyal Gelişimi Etkileyen Faktörler

Genetik Faktörler: Fizyolojik yapıların genetik olarak aktarımının söz konusu olması yanı sıra içe veya dışa dönüklük gibi mizaçlarında genetik kodlar aracılığıyla aktarıldığı düşünülmektedir.

Çevresel Faktörler: Sosyal gelişim aile yapısı, anne baba tutumu, okul, oyun ve akran ilişkileri gibi çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Çekirdek aileler, geniş aileler, karışık aileler, iki çekirdekli aileler gibi aile yapıları; otoriter ilgisiz ve demokratik anne baba tutumları; kendi kendine sosyalleşme, karşı cinsle sosyalleşme, aynı cins ile sosyalleşme, her iki cins ile de sosyalleşme olmak üzere dört aşamalı gelişim gösteren arkadaşlık ilişkileri ve alıştırmalı oyun dönemi, sembolik oyun dönemi, kurallı oyun dönemi olmak üzere Piaget tarafından 3 dönemde ele alınan oyun oynamaya ilişkin gelişim sosyal gelişimi etkileyen çevresel faktörlerdir.

Sosyal Davranışlar

Anneye bağlanma ve anneden kopma, başkalarıyla olumlu ilişkiler (iş birliği, yardımseverlik gibi) geliştirme, başkaları ile olumsuz (saldırganlık, öfke, uyumsuzluk gibi) ilişkiler ve vicdan gelişimi sosyal davranışlar olarak sıralanabilir.

Psikososyal Gelişim Kuramı

Erikson tarafından oluşturulan Psikososyal gelişim kuramı tüm yaşamı kapsayan ve bilişsel, duygusal ve toplumsal gelişim alanları arasında bağlantı kuran bir kuramdır. Kurama ilişkin temel kavramlar; epigenetik ilkje, psikososyaal bunalım, bölge- organ işlevi, toplumsal işlev, ego kimliği,ego kimliği duygusu, sosyal kimlik, kişisel kimlik olarak sıralanabilir.

Psikososyal Gelişim Evreleri

Erikson psikososyal gelişimi; temel güvene karşı güvensizlik dönemi, özerliğe karşı kuşku ve utanç, girişimciliğe karşı suçluluk, başarıya (çalışkanlığa) karşı başarısızlık (aşağılık) duygusu, kimliğe karşı rol karmaşası, yakınlığa karşı yalıtılmışlık, üretkenliğe karşı durgunluk, benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk olmak üzere 8 dönemde ele almıştır.

0-6 Yaş Aralığındaki Çocuğun Temel Sosyal Gelişim Süreçleri

1 Yaş için sosyal gelişim; bakım verenin kokusunu tanıma, yabancı ve sürekli gördüğü insanları ayırt etme, kendisine ilgi gösteren bireylere gülümseme ile karşılık verir.

2 Yaş için sosyal gelişim; çocukta ben merkezci düşünce hâkim olduğu için paylaşıma açık değildir. İstediği oyuncağı almak ister ve bu da diğer çocuk tarafından genellikle kabul edilmez. Bu sebeple çocukta uyumsuz olarak nitelendirilen davranışlar gözlemlenebilir.

3 Yaş için sosyal gelişim; bu dönem sosyal gelişim açısından kritik bir dönem olup çocuk iş birliği anlayışı geliştirir. Motor ve dil gelişimi ile ilgili becerilerde kazanmaya bağlı olarak çocuğun sosyal çevresi genişlemeye başlar ve yoğun bir merak duygusu vardır.

4-5 Yaş için sosyal gelişim; 2 yaşında başlayan sorgulamalar 4 yaşta en üst seviyeye ulaşır. Kız çocukları daha çok birebir olacağı ilişkileri tercih ederken erkek çocukları grup halinde olmayı tercih eder. Şarkı, tekerleme, bilmece vb. gibi şeyleri öğrenmekten ve söylemekten hoşlanır.

6 Yaş için sosyal gelişim; Çocuğun iki yaşındaki uyumsuz davranışları tekrar ortaya çıkar. İsyankâr, kuralları sorgulayan, iki kutuplu duygular arasında gidip gelen bir çocuk karşısında aile genellikle “Bu çocuğa ne oluyor, neden böyle davranıyor?” gibi sorguya girer. Bu dönemde çocukta şimdiye kadar olan dönemlerden farklı olarak rekabetçi bir tavır, kolay etkilenme, karşıt görüşte olma ve sorumluluk sahibi olma gibi davranışlar gözlemlenir.

Sosyal Gelişimin Diğer Gelişim Alanları İle İlişkisi

Bilişsel gelişim, dil gelişimi ve fiziksel gelişimi ileride olan çocuklar sosyalleşme açısından daha başarılıdırlar. Fiziksel açıdan gelişimi iyi olan çocuk oyunlara girmekten, gruplara katılmaktan çekinmeyip ve zaman zaman liderlik özellikleri gösterebilir. Duygusal olarak kendini yönetebilen çocuklar ise toplum içinde kendilerini daha iyi konumlandırır ve daha fazla kabul görürler.