Çocuk ve Ergenlerde Ruhsal Bozukluklar

Ruh Sağlığı

Ruh sağlığı, bireyin içinde bulunduğu tam bir iyilik hâli olarak tanımlanmaktadır. Ve ruh sağlığı bireyin bütün yaşam süreçleri üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Çocuk ruh sağlığı yetişkinler için yapılan tanımı önemli oranda kapsamakla birlikte çocuklara özgü bazı faktörler de bulunmaktadır. Ruh sağlığının değerlendirilmesinde temel beş kriter göz önünde bulundurulmaktadır. Bunlar; yaşa uygunluk, kültürel faktörler, cinsiyet rolleri, sapan davranışın yoğunluğu ve sapan davranışın sürekliliğidir. Sapma gösterdiği düşünülen herhangi bir davranış için bu beş temel ölçüt referans alınmaktadır denilebilir. Ruh sağlığı yerinde olan bireyin temel özelliklerine bakıldığında Kendini ve çevreyi gerçekçi bir biçimde algıladığı, kendine saygısı ve güveni bulunduğu, başkalarına güvene, saygıya ve sevgiye dayalı ilişkiler kurabildiği, içinde ulunduğu topluma ilişkin görev ve sorumluluklar üstlenebildiği, gelecek planları olduğu, değişken durumlara ayak uydurabildiği ve zorunlu uğraşıların dışında yapmaktan keyif aldığı faaliyetlerinin olduğu söylenebilir.

Çocuk ve Ergenlerde Ruh Sağlığı Problemleri

Davranım Bozukluğu

Genel olarak bireyin toplumsal kurallara ve değerlere uymakta zorlanmasına ilişkin durumları ve başkalarının haklarını yok saymaya yönelik davranışları içermektedir. Ciddi düzeyli yıkıcı davranış örüntülerine sahip olan davranım bozukluğu genel anlamda uygunsuz ebeveyn tutumları (tutarsız, otoriter, baskıcı vb.) istismar edilme, şiddete maruz kalma, anti-sosyal davranışların yaygın olduğu bir sosyal çevre ile etkileşim, uygunsuz modellemeler, aile de suça ve şiddete yatkınlık vb. faktörlerin etkisiyle ortaya çıktığı kabul edilmektedir.

Karşıt Olma-Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB)

Genel olarak 8 yaş altında başlayan ve oldukça yaygın bir şekilde gözlemlenen yıkıcı davranışlardan biridir. KGB gösteren çocukların genel özellikleri olarak; çabuk sinirlenme, kindar bir yapıda olma, otorite figürleri ile sıkça inatlaşma ve tartışma, alınganlık gösterme, başkalarını sürekli olarak suçlayıcı davranışlar sergileme vb. davranışların ön plana çıktığı söylenebilir.

Çocukluk Depresyonu

Çocukluk depresyonu tıpkı yetişkinlerde olduğu gibi çocuğun yaşam kalitesini önemli düzeyde düşüren bir ruhsal problemdir. Belirtiler yetişkinlere hem benzemekte hem de ayrışmaktadır. Genel depresyon belirtileri aynı olmakla birlikte suçluluk hissetme, uyku ve kilo problemleri noktasında yetişkinlerden ayrışmaktadır. Çocukluk depresyonu okul öncesi dönemde % 1 düzeyinde ve okul çağı çocuklarında % 3 düzeyinde bir yaygınlığa sahiptir. Tedavi süreçlerinde özellikle psiko-sosyal müdahale biçimleri önemli yer tutar.

Kaygı Bozuklukları (Anksiyete)

Hemen her çocukta gelişimin doğal bir sonucu olarak kaygı problemleri gözlenebilmektedir. Yaşın ilerlemesi ile önemli oranda kendiliğinden azalmaktadır. Çocuklarda yaygın olarak görülen kaygı bozuklukları arasında ayrılık anksiyetesi ve sosyal anksiyete önemli yer tutar.

Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OSB)

Takıntı hastalığı olarak da bilinen OKB zihinden uzaklaştırılmakta güçlük çekilen düşünceler (obsesyon) ve tekrarlamadan durulamayan (yineleyici) ve kendisini yapmak zorunda hissettiği çeşitli davranışlar (kompulsiyon) ile belirli bir psikolojik rahatsızlıktır. OKB, çocuk ve ergenlerde de % 3 civarında bir yaygınlığa sahiptir ve erkeklerde kızlara göre daha fazla bir yaygınlığa sahiptir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Çocuklarda yaygın görülen ruh sağlığı problemlerinin başında gelmektedir. DEHB, 2 yaş civarında kendini belli eden ve ergenlik döneminin ortalarına kadar çocuğun yaşamını ciddi bir şekilde sekteye uğratabilen bir rahatsızlıktır. DEHB’in üç farklı türü bulunmaktadır. Bunlar; ağırlıklı olarak dikkatsiz tip, ağırlıklı olarak hiperaktif tip ve birleşik tipdir.

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

Yakın zamana kadar dört farklı türü (otistik bozukluk, asperger sendromu, çocukluğun dezintegratif bozukluğu ve başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk) olduğu kabul edilen otizmin tek bir tanı altında birleştirilmesine verilmiş olan isimdir. OSB’de toplumsal iletişim ve etkileşimde gözlenen yetersizlikler ve kısıtlı-yineleyici davranışlar olmak üzere iki ana başlıkta belirtiler söz konusudur.