Özel Gereksinimli Çocuklar

Her çocuk fiziksel, biyolojik ve psikolojik özellikleri bakımından kendine özgü niteliklere sahiptir. Bu nitelikler her çocuğu ayrıcalıklı ve farklı kılmaktadır. Bununla birlikte sahip olunan kimi nitelikler bireyleri gerek yaşam sürecinde gerekse de eğitim gibi süreçlerde dezavantajlı ya da avantajlı konuma getirebilmektedir. Farklılık zekâ ve yetenek olarak anormalin üzerinde bir düzeye işaret ettiğinde ise gerekli destek uygulamalar sunulduğunda avantaja dönüşebilmektedir. Bazı çocuklar ise sahip oldukları olumsuz özellikleri nedeniyle yaşamın her alanında önemli düzeyde risk altında olabilmektedirler ve bu çocuklar içinde ek koruma tedbirleri gibi uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Süreğen hastalıklar, ruh sağlığı bozuklukları, suça itilmiş olma, sokakta çalıştırılma gibi özellikler bu grupta yer almaktadır ve kısa ve uzun vadede çocuklar için istenmeyen sonuçları ortaya çıkarabilmektedir.

Özel gereksinimli çocuklar özel eğitime ihtiyaç duyan çocuklar ve risk altınakorunmaya muhtaç çocuklar olmak üzere iki grupta ele alınmaktadır.

Özel Eğitime İhtiyacı Olan Çocuklar

Çeşitli nedenlerden dolayı bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından belirgin düzeyde farklılık gösteren ve bu nedenle destek eğitim uygulamalarına ihtiyaç duyan birey olarak tanımlanmaktadır. Bireysel ve gelişim özellikleri denildiğinde herhangi bir engel durumu veya öğrenme güçlüğü-üstün zekâ gibi nitelikler düşünülmektedir.

Zihinsel Yetersizliği Olanlar: Standart zekâ testlerinden ortalamanın altında bir zekâ puanına sahip olan çocuklar zihinsel yetersizliği olan çocuklar olarak sınıflandırılmaktadırlar. Zihinsel yetersizliği olan çocuklar eğitim ve öğretim bakımından destek eğitime en fazla ihtiyaç duyan gruplardan birini oluşturmaktadırlar.

Görme Yetersizliği Olanlar: Görme yetersizliği kategorisinde farklı sınıflamalar yer almaktadır ve esasen görme duyusunun tamamen ya da kısmen kaybedilmesi durumuna bağlı olarak ortaya çıkan bir özel gereksinim vardır ve bu gereksinimin yarattığı dezavantaj bu çocukları özel eğitime ihtiyaç duyar hale getirmektedir. Görme yetersizliği açısından özel gereksinimli olan çocuklar; görme engelli birey, az gören birey, eğitsel anlamda görme engelli birey şeklinde sınıflandırılmaktadır.

İşitme Yetersizliği Olanlar: Doğuştan veya sonradan olmak üzere işitme yetisini tamamen ya da kısmen kaybetmiş olması nedeniyle dili kullanmada ve iletişimi sağlamada güçlük yaşadığı için destek eğitim uygulamalarına ihtiyaç duyan çocukları tanımlamak için kullanılan bir kavramdır. İşitme engelinin düzeyine bağlı olarak ortaya çıkan yaşantı sınırlılığı bu çocuklarda zekâ gelişimini sınırlandırabilir.

Ortopedik Engeli Olanlar: Doğuştan veya sonradan olmak üzere iskelet, kas ve eklemlerdeki hastalık, bozukluk ve yetersizlikler veya organ eksikliği bulunmasından dolayı ortaya çıkan engel grubudur. Kalıtsal nedenlere dayalı olarak ortaya çıkabildiği gibi sonradan kimi hastalıklar veya kazalar vb. yaşantılar sonucunda ortaya çıkabilmektedir. Ortopedik engel veya yetersizlik bireyde psiko-motor gelişimi doğrudan etkilemekte ve sınırlandırmaktadır.

Öğrenme Güçlüğü Olanlar: Öğrenme güçlüğü (ÖÖG) bireysel olarak uygulanan standart testlerde, kişinin kronolojik yaşı, ölçülen zekâ düzeyi ve aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda; okuma, matematik ve yazılı anlatımın, beklenenin önemli ölçüde altında olmasıdır. Özel öğrenme güçlüğü genel itibariyle kalıtsal faktörlerin ve doğum öncesi faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan bir problem durumudur. Okuma alanında güçlük (disleksi), yazma alanında güçlük (disgrafi) ve matematik alanında güçlük (diskalkuli) olmak üzere üç ana türü bulunmaktadır.

Üstün Yetenekli Çocuklar: Özellikle kalıtsal faktörlerin etkisiyle yaşıtlarına oranla daha ileri düzeyde bir zekâ düzeyine veya belli bir alanda özel bir yeteneğe sahip olan çocuklardır. Özellikle zekâ açısından üstün olan çocuklar doğumdan itibaren göstermiş oldukları gelişim süreçleri ile akranlarından ayrışmaktadırlar.

Risk Altındaki Çocuklar

Risk altındaki çocuklar kavramı genel olarak istismara maruz kalmış çocuklar, sokak çocukları, suça itilmiş çocuklar, sokakta çalışan çocuklar, korunmaya muhtaç çocuklar, ruhsal problemi olan çocuklar ve uyum ve davranış problemi olan çocuklar ve buna benzer nitelikler gösteren çok geniş bir yelpazedeki çocukları kapsamaktadır.

Ruhsal Bozukluklar: DEHB, otizm, depresyon, kaygı bozuklukları, şizofreni, tik bozukluğu, öğrenme güçlükleri ve dil ve konuşma bozuklukları vb. kapsamaktadır. Söz konusu bozuklukların önemli bir kısmı kalıtsal nedenlerle ilişkili olmasına karşın çevresel faktörlerin etkisi ile de ortaya çıkabilmektedirler.

Uyum ve Davranış Bozukluğu Gösteren Çocuklar: Risk altında yer alan çocuklar açısından ikinci grubu oluşturan uyum ve davranış bozukluğu gösteren çocuklar, ağırlıklı olarak sosyal çevre ve yaşantıların etkisiyle ortaya çıkan bir takım davranış problemleri göstermekte ve bu problemlere bağlı olarak ciddi uyum sorunları yaşamaktadırlar.

Risk Altında Korunmaya Muhtaç Olanlar

Bu kategoride yer alan çocuklar sahip oldukları kimi özellikler veya sahip olmadıkları kimi özellikler nedeniyle yaşıtlarına göre önemli oranda risk altında olan ve bu özellikleri nedeniyle de korunmaya muhtaç durumda olan çocuklardır. Bu çocuklar arasında; sokakta yaşayan çocuklar, çalıştırılan çocuklar, suça itilen çocuklar, şiddete ve istismara maruz kalmış çocuklar ve ebeveyn yokluğu veya yoksunluğu yaşayan çocuklar gösterilebilir.