Fitness - Temel Kavramlar - Egzersize Uygunluk Değerlendirmeleri
Fitness Nedir?
TDK ya göre fitness, sağlıklı yaşam demektir (TDK, 2011). 1985 yılından bu yana fiziksel aktivite, egzersiz, fitness antrenman, fitness ve fiziksel uygunluk gibi terimler sıklıkla birbiriyle karıştırılmakta ve bazen birbirinin yerine kullanılmaktadır. Fiziksel egzersizler olgusu veya yaygın olarak "fitness", "egzersiz", "kondisyon", "direnç antrenmanı" veya "fitness antrenmanı" olarak tanımlanan çok karmaşık bir gerçekliktir (Paoli ve Bianco, 2015: 602).
Fitness’ın Temel Amaçları: Sağlığı geliştirmek/korumak/iyileştirmek, Hastalıkların önlenmesi, Vücut ve dış görünümde iyilik hali, Sosyal ve eğlence amaçlı, Rekabet amaçlı, Beceri gelişimi sağlamak, Yaşam kalitesini yükseltmek, psikolojik iyilik hali sağlamak.
Fitness’ın Faydaları: Direnç antrenmanlarının uzun süredir kas gücü, dayanıklılık, güç ve kas kütlesini geliştirmek ve sürdürmek için etkileri kabul edilmiş olsa da, sağlık faktörleri ve kronik hastalıklarla olan yararlı ilişkisi ancak son zamanlarda ortaya çıkmıştır (Paoli vd., 2015: 1). İskelet sisteminin mekanik olarak yüklenmesi, genç erişkinlerde kemik oluşumunu artırmaya ve yaşlı erişkinlerde kemik kaybı oranını yavaşlatmaya yardımcı olacaktır (Haskell vd., 2007:1423).
Kullanılan Ekipmanlar: Farklı avantaj ve dezavantajları olan, serbest ekipmanlar (barlar, dambıllar, ağırlık plakaları, elastik bantlar (plate) ve makineler (İzole edilmiş, açı kaybı olmayan ekipmanlardır. Örneğin; chest press, leg press, leg curl, cable, leg extension) fitness uygulamalarında kullanılan ekipmanlardır.
Kas Kasılma Çeşitleri: Kas kasılma çeşitlerinin hepsini kapsayan bir sınıfla yapılacak olursa, statik kasılmaları izometrik, izokinetik ve izotonik kasılmaları ise dinamik kasılmalar olarak gruplayabiliriz (Günay ve Cicioğlu, 2001: 103 -104).
Yön Bildiren Anatomik Terimler: Ayakta dik duran, baş dik, yüz karşıya dönük, topuklar bitişik, kollar iki yanda sarkık ve avuç içleri karşıya bakan bir insanın durumuna anatomik pozisyon denir.
Egzersize Uygunluk Değerlendirmeleri
Fitness değerlendirmesinin faydaları (Reiman ve RC, 2018: 9 -10):
- Kişiye özgü egzersiz programı hazırlamak ve hedefler koymak için referans bilgi sağlar.
- Bireyin gelecek güçlü ve zayıf yönlerini tespit ederek, değişim ve gelişimi boyunca karşılaştırma şansı verir.
- Kişinin motivasyonunu arttırır.
- Bireylerin rehabilitasyon ya da egzersiz programlarının amacına ulaşıp ulaşmadığını gözlemleme imkanı verir.
- Bireyin egzersize dönmeyi hazır olup olmadığına karar vermeye yardımcı olur.
Fitness değerlendirmesine başlamadan öce;
- Kişilerin testlerden önce ağır bir egzersiz ya da iş yapmamış olmamalarına dikkat edilmelidir.
- Herhangi bir hastalık (gribal enfeksiyon gibi) durumunda ölçümler ertelenmelidir.
- Bireyler en az iki saat öncesinden kafeinli, alkollü içeceklerden, sigaradan ve ağır yemekler tüketilmemesi konusunda uyarılmalıdır.
- Uygun kıyafet ve ayakkabı giyilmesi konusunda bilgi verilmelidir.
- Uygulanacak her test için anlaşılacak detaylı bir açıklama yapılmalıdır.
- Kişilere uygun ısınma ve alıştırma denemeleri (aerobik kapasiteyi ölçen testler hariç) yaptırılmalıdır.
Değerlendirme Öğeleri
- Kalp Atım Sayısının ve tansiyonun ölçülmesi
- Vücut kompozisyonunu ölçülmesi
- Kardiyorespiratuar fitness değerlendirmesi
- Kas gücü ve/veya dayanıklılığını değerlendirmek
- Esneklik ve duruşu değerlendirmek
Postüral (duruşu) inceleme: Aşırı lordoz (çukur bel), aşırı kifoz (kamburluk), kalça ve omuz yüksekliği farklılığı, kalça yüksekliği/ bacak uzunluğu farklılığı ve omuz yüksekliği farklılığı postüral inceleme kapsamında yapılan değerlendirmelerdir.