Mısır'da Arkaik ve Hanedanlıklar Öncesi Dönem

Eski Mısır medeniyeti hakkında bugün kullandığımız kaynakları, edebî metinlere dayalı kaynaklar ve arkeolojik verilere dayalı kaynaklar olmak üzere iki geniş kategoriye ayırabiliriz.

Coğrafi Şartlar

Mısır kültürü; Aşağı ve Yukarı Mısır olmak üzere iki bölümden oluşan, 10-20 km genişlikte ve yaklaşık 1100 km uzunluğundaki Nil Vadisi’nde gelişmiştir. Eski Mısırlılar bu iki bölgeyi Vadi (Yukarı Mısır)ve Delta (Aşağı Mısır) diye adlandırmışlardır.

Mısır'ın Tarih Öncesi Dönemleri

Mısır’da kurak bölgelerden gelen topluluklar çöl kenarlarında yaşıyorlar, avlanmak ve yenilebilir bitkiler toplamak için nehir kenarına doğru iniyorlardı.

MÖ 18.000-15.000 yılları arasında Nil Vadisi’ni dolduran insan gruplarıyla birlikte “mikrolitlerin” kullanımı gibi yeni teknolojiler ortaya çıkmıştır.

Bölgede bu dönemde iki kültür bölgesi görülmektedir. Bunlardan birincisi, vadiden yaklaşık 400 km uzakta, 2. Çağlayan’la Kom Ombo arasındaki bölgede varlığını göstermiş olan “Halfa Kültürü” dür.

Aynı dönemde daha kuzeyde, Esna bölgesinde “Fakhurya Kültürü” adında başka bir kültürün varlığı ispatlanmıştır.

Mısır’ın Erken Dönem Yerleşik Tarım Kültürleri

Hanedanlar öncesi dönemde Aşağı ve Yukarı Mısır diye adlandırılan iki farklı coğrafyada Neolitik Çağ’a tarihlenen farklı kültür bölgeleri ortaya çıkmıştır.

Aşağı Mısır’da Gelişen Kültürler

Fayyum Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 5450-4400 yılları arasında Nil sularının beslediği, Libya Çölü’nde bereketli bir ova olan Fayyum Vahası’ndaki Karun Gölü kıyılarında yayılım göstermiş olan Fayyum Kültürü, bölgede tarım ve hayvancılığa dayalı bir ekonomiye sahip ilk toplumdur.

Merimda Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 5000-4100 yılları arasında Libya Çölü’ne sınır Aşağı Mısır’da yayılım göstermiş olan Merimda Kültürü’nün insanları, çamur ve ince dallardan yapılmış kulübelerde yaşamaktaydılar.

El-Omari Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 4600-4350 yılları arasında günümüz Kahire’nin güneyinde yayılım göstermiş olan El-Omari Kültürü’nün insanları, sazlıklarla çevrilmiş araziler üzerine kurulmuş küçük kubbeli evleri ile tanınmaktadır.

Maadi (Buto)Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 4000-3200 yılları arasında modern Kahire’nin güneyinde yayılım göstermiş olan Maadi Kültürü, taş işleme teknikleri bakımından ve konutların dışına yapılan depo alanlarıyla Fayyum Kültürü’nün karakteristik özelliklerini taşımaktadır.

Yukarı Mısır’da Gelişen Kültürler

Badarian Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 4400-4000 yılları arasında Yukarı Mısır’da Assyut’tan güneyde Esna’ya kadar yayılım göstermiş olan Badarian Kültürü, bölgedeki ilk yerleşik tarım toplumu olması bakımından önemlidir.

Nagada I (Amratian) Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 4000-3500 yılları arasında Yukarı Mısır’da yayılım göstermiş olan Nagada I Kültürü, adını Kenan ve Luksor şehirleri arasında yer alan Nagada kasabasından almaktadır.

Nagada II (Gerzean) Kültürü: Yaklaşık olarak MÖ 3500-3200 yılları arasında Nil Vadisi boyunca, I. Çağlayan'dan ve güneyde Nubya sınırından Delta’nın doğu sınırına ve kuzeydeki Fayyum vahasına kadar geniş bir coğrafyada yayılım göstermiştir.

Nagada III Kültürü ve Hanedanlar Öncesi Dönem

Yaklaşık olarak MÖ 3200-3000 yılları arasında Yukarı Mısır’da yayılım göstermiş olan Nagada III Kültürü dönemi bazı kaynaklarda “0 (Sıfır)" Hanedanı olarak da anılmaktadır.

Neolitik Çağ’ın sonuna doğru Aşağı ve Yukarı Mısır’da yer alan yerel yönetimlerin birleşmesi sonucunda bu iki bölgede birbirinden bağımsız iki farklı krallık oluşmuştur.

Aşağı ve Yukarı Mısır’ın birleşmesi Kral Narmer tarafından gerçekleştirilmiştir (MÖ 3000).

Erken Hanedanlar-Tinit Sülalesi (MÖ 3000-2686)

Manetho, I. ve II. Hanedanları teşkil edenlere Tinit Sülalesi adını vermiştir.

Sakkara ve Abidos’ta bulunan kral mezarlarından ele geçirilen eşyalar bizlere, I. ve II. Hanedanlığın kültür yapısı ve ticaret bağları hakkında birçok bilgi vermektedir.

I. Hanedan (MÖ 3000-2890)

Manethon, Menes’i birinci hanedanlığın ilk kralı olarak adlandırsa da modern bilim insanları onu “0 (Sıfır)" Hanedan'ına bağlamaktadırlar ve I. Hanedan'ın ilk kralı olarak Hor Aha’yı kabul etmektedirler.

Bu hanedanlığın ikinci kralı olan Djer, Sina’da yaşayan Seche halkına ve daha uzakta yer alan Nubya’ya, II. Çağlayan'a kadar uzanan askerî seferler düzenlemiştir.

Kral Djer’in 54 yıllık saltanatını Yılan Kral lakaplı Kral Djet’in 11 yıllık saltanatı izledi.

Kral Djet’ten sonra tahta, Horus (Kanat geren) adının yanı sıra, “Yukarı ve Aşağı Mısır Kralı” unvanını taşıyan Kral Den geçmiştir.

Bu hanedanın sondan bir önceki kralı, Semerkhet’tir. Bu kral, Manetho’nun çeşitli versiyonlarında Semempses olarak da adlandırılır.

Manetho’nun bildirdiğine göre I. Hanedan’ın son kralı, Horus Qa (Ka)’dır ve onun saltanatı 26 yıl kadar sürmüştür.

II. Hanedan (MÖ 2890-2686)

II. Hanedanlığın ilk kralı olarak kabul edilen Hetepsekhemui hakkında çok az bilgiye sahip durumdayız.

Hetepsekhemui’den sonra II. Hanedan'ın başına Nebra adıyla da bilinen Kral Reneb geçmiştir.

II. Hanedan'ın üçüncü kralı, Hor Nineçer’dir. Palermo taşı sayesinde hakkında kesin bilgilere sahip olduğumuz tek kraldır.

Kaynaklar Nineçher’in olası halefi olarak Kral Wneg’i işaret etmektedir. Onun saltanatı ise 17 yıl kadar sürmüştür.

Wneg’in varisi Kral Senedj, Manetho kayıtlarına göre 40 yıl hüküm sürmüştür.

MÖ 2715-2700 yıları arasında II. Hanedan'ın başına geçen Peripsen, masal hayvanı Seth’in adını da isminin önüne alarak kendisini bu güçlü Çöl Tanrısı'nın bedenlenmesi olarak duyurur.

Arkeolojik verilere göre II. Hanedan'ın sekizinci kralı olarak Khasekhem görülmektedir.

II. Hanedan'ın dokuzuncu ve son kralı, Khasekhemui’dir. Arkaik belgelerden onun “iki güç” anlamındaki Hor ve Seth unvanlarını birlikte kullandığı bilinmektedir.