Eski Mısır Kültür Tarihi

Nil Nehri’nin hayat verdiği topraklarda gelişen Eski Mısır medeniyeti, yine onun gibi nehirlerin hayat verdiği bir coğrafyada ortaya çıkmış, Eski Mezopotamya medeniyeti ile birlikte dünya tarihinde siyasal ve kültürel açıdan günümüze dek gelişerek gelecek olan birçok hususun ilk kez ortaya çıktığı yer olmuştur. Aşağı Mısır ve Yukarı Mısır olarak coğrafi bakımdan iki bölgeye ayrılarak ele alınır. Aşağı Mısır, Nil Nehri’nin Akdeniz’e ulaşmadan önce oluşturduğu geniş delta ovasıdır. Bu geniş delta içinde Nil Nehri birçok kola ayrılarak denize ulaşır. Yukarı Mısır ise deltanın başladığı yerden güneye doğru olan Nil Nehri’nin iki kıyısında yerleşime ve tarıma müsait yerleri içermektedir.

Eski Mısır kültürünü ele alırken, birçok açıdan olduğu gibi kültür açısından öncelikli biçimlendirici unsur olarak görülmesi gereken siyasal yapı üzerinde durulmalıdır. MÖ IV. bin yılın sonunda Yukarı Mısır’dan hareketle Aşağı Mısır ele geçirilmiş ve siyasal birlik sağlanmıştı. Kurulan birleşik krallığın başkenti olarak Aşağı ve Yukarı Mısır’ın birleştiği noktada olan Memfis kenti seçilmiş, tüm Mısır’ı kontrol eden güçlü bir merkezî otorite kurulmuştu. Bu merkezî otoritenin başında bulunan kral, Eski Mısır inancına göre yetkilerini Tanrılardan alan, kendisi de tanrısal niteliklere sahip olan kişiydi.

Düzenli ve eğitimli ordu, Eski Krallık ve Orta Krallık zamanında bulunmuyordu. Bu dönemlerde eğitimli askerî birlikler sadece ordunun çekirdek kısmını oluşturuyordu. Orta Krallık Dönemi sonrasında Mısır’ın yıkıcı bir istilaya uğramış olması düzenli ve eğitimli bir orduya olan ihtiyacı ortaya koymuştu.

Eski Mısır’da yazının ilk ortaya çıkışı için sembolik bir tarih olarak genellikle MÖ 3100 kabul edilir. İlk olarak tanıdığımız yazı, hiyeroglif yazısıdır. Bir resim yazısı olmanın yanında bu yazı fonetik değerlere de sahiptir. Daha çok anıtsal eserlerin duvarlarına uygulanmıştır. Hiyeroglif yazıdan türemiş olan, bu yazının el yazısı formu diyebileceğimiz, daha pratik uygulanabilen yazı hieratik olarak adlandırılır. Bu yazıdan türetilmiş olan daha pratik olan ve günlük işlerde kullanılan yazı ise demotik yazıdır.

Neolitik Çağ’dan itibaren Mısır’ın ekonomisinde tarım temel teşkil etmiştir. Nil Nehri’nin denize ulaşmadan öce oluşturduğu geniş delta, hem sahip olduğu verimli araziler hem de nehrin burada birçok kola ayrılması ve bu kollardan açılan kanallar vasıtasıyla çok önemli bir tarım havzası olmuştur. Aynı şekilde Yukarı Mısır’da nehrin iki yakasındaki tarıma elverişli arazi önemli bir üretim potansiyeline sahipti. Nil Nehri’nin senenin belli dönemlerindeki düzenli taşkınları hem tarım toprağının yenilenmesi hem de sulanması açısından büyük avantaj oluşturmuş, Mısır’ın tarım üretiminde temel rol oynamıştır. Tarım yanında hayvancılık da ekonomide önemli yer tutar. Dokumacılık, dericilik benzeri küçük endüstriyel uğraşlar ekonomide belli bir yer edinmişti. Ticaret, Nil üzerinde, denizlerde ve kara yoluyla yürütülüyordu.

Eski Mısır dini çok tanrılıdır. Tanrılar ailesinde, Baş Tanrı'dan itibaren Tanrılar belli derecelenmeyle yer alırlar. Tarihsel süreç içinde siyasal, sosyal ve kültürel etkileşimler sonucunda tanrıların konumları, Tanrılara yüklenmiş olan nitelikler değişim göstermekle beraber, güneş kültü her zaman önemsenmiş ve panteonda üst sıradaki Tanrıların niteliği olarak kalmıştır.